در میان سورههای قرآن یک سوره داریم که اولِ آن فاقد بِسْمِ اللَّه است و آن سوره برائت است. قرآن را که میگویند ١١٤ سوره است به اعتبار این است که سوره برائت را هم سوره مستقل و جدا از سوره انفال شمردهاند. راجع به این که چرا این سوره بِسْمِ اللَّه ندارد دو وجه است. یک وجه این است که اساساً «برائت» یک سوره مستقل نیست، تتمه سوره انفال است. اتفاقاً آیاتش هم از سنخ مطالب آیات «انفال» است. ممکن است بگویید اثر این امر چیست که ما بگوییم ایندو یک سوره است یا دو سوره. البته اثرش در دو حالت مذکور فرق میکند. به عقیده ما شیعیان در نماز بعد از حمد یک سوره کامل را باید خواند. اگر بگوییم «انفال» و «برائت» یک سوره است پس چنانچه کسی «انفال» را شروع کند باید برائت را هم بخواند، و اگر بگوییم «انفال» و «برائت» دو سوره است، یکی از ایندو را که بخواند کافی است و بلکه دیگری را نمیتواند بخواند چون قِران بین سورتین است و قِران بین سورتین اشکال دارد.

ولی قول دیگر این است که سوره برائت یک سوره مستقل است. اگر بگوییم سوره مستقل چرا بِسْمِ اللَّه ندارد، میگویند علتش این است که این سوره، سوره غضب است، سوره اعلام جنگ و اعلام خطر به کفار است. این سوره در سال نهم هجری نازل شده است. میدانید که پیغمبر اکرم در سن چهل سالگی مبعوث شدند.

سیزده سال در مکه بسر بردند و عدهای در مکه مسلمان شدند. آن سیزده سال فوقالعاده برای پیغمبر و مسلمین رنجآور بود. ده سال آخر عمرشان در مدینه بودند (پنجاه و سه سالگی به مدینه آمدند، ده سال هم در مدینه بودند و در شصت سالگی از دنیا رفتند). در این ده سال مدینه، سالهای اول آن سختتر از سالهای پیش بود.

در سال هشتم هجرت مکه را فتح کردند. البته قبلًا فتوحاتی نصیب مسلمین شده بود، ولی مکه که فتح شد دیگر اسلام قدرت خودش را در جزیرةالعرب تثبیت کرد: اذا جاءَ نَصْرُاللَّهِ وَالْفَتْحُ. وَ رَایتَ النّاسَ یدْخُلونَ فی دینِ اللَّهِ افْواجاً. فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّک وَاسْتَغْفِرْهُ انَّهُ کانَ تَوّاباً [١]. بعد از فتح مکه، کفار قریش، همپیمان با مسلمین بودند، یک پیمانکی با مسلمین داشتند گو اینکه آن را نقض کرده بودند. ولی هنوز قریش در

[١]. نصر/ ١- ٣.