همیشه همین طور است: شیطان از هر راهی- وسوسه یا تمثل- وارد میشود، بشر مغرور میشود و دست به جنایت میزند، عاقبت کار که شد همه آن عوامل شیطانی عقب میروند و انسان تنها باقی میماند. پس فرمود شما مغرور نباشید و مانند آنها نباشید که شیطان آمد آنها را اینچنین فریب داد.

اذْ یقولُ الْمُنافِقونَ وَ الَّذینَ فی قُلوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هؤُلاءِ دینُهُمْ وَ مَنْ یتَوَکلْ عَلَی اللَّهِ فَانَّ اللَّهَ عَزیزٌ حَکیمٌ منافقان و دورویان و بیماردلان که فقط ظاهر را میبینند و عوامل معنوی را نمیبینند میگفتند این بیچارهها را ببین! دینشان اینها را مغرور کرده. مکرر عرض کردهایم که جنگهای صدر اسلام بالخصوص جنگ بدر حکم یک معجزه را داشته است، یعنی از نظر عوامل مادی و نیروهای جسمانی هیچ کس پیشبینی نمیکرد که مسلمین فاتح بشوند. [در جنگ بدر] پیشبینیها همه این بود که مسلمین مغلوب و منکوب شده و شکست خواهند خورد. یک عده که خودشان را عاقل حساب میکردند و منافق و دورو بودند پوزخند میزدند، میگفتند این بیچارهها را ببینید! وعدههای قرآن، وعدههای دینشان اینها را مغرور کرده، دیوانهاند، دارند خودکشی میکنند. کجا دارند میروند؟! با چه عِدّهای! با چه عُدّهای! با چه قدرتی! یک لقمهاند در مقابل دشمن. فریب خوردهاند، دینشان اینها را فریب داده است. قرآن میگوید اینها نمیدانند که اگر کسی با خدا باشد، تکیهاش به خدا باشد، چگونه عوامل الهی به نصرت او میآیند و او را در هدفش تأیید میکنند و قوّت میدهند. اذْ یقولُ الْمُنافِقونَ (عطف به ماقبل است) نباشید از کسانی که [از شهرشان] بیرون شدند در حالی که چنان بودند و در حالی که منافقین و بیماردلان چنین میگفتند. اذْ یقولُ الْمُنافِقونَ آنگاه که منافقین میگویند ( «میگویند» در اینجا یعنی «میگفتند») وَ الَّذینَ فی قُلوبِهِمْ مَرَضٌ و آنها که در دلشان بیماری است، بیماردلان (مقصود بیماری معنوی است نه اینکه قلبشان مریض است و باید به دکتر مراجعه کنند. قرآن هرجا میگوید: فی قُلوبِهِمْ مَرَضٌ مقصود مرضهای روانی و اخلاقی است) منافقین و آنها که در دلشان بیماریهای روانی و اخلاقی است میگفتند: غَرَّ هؤُلاءِ دینُهُمْ دین اینان اینها را مغرور کرده. بیچارهها! کجا میروید و با کدام قدرت؟! ولی اینها غافل بودند که وَ مَنْ یتَوَکلْ عَلَی اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ هر که اتکایش به خدا باشد،