دشمن است. وَ لا تَنازَعوا با یکدیگر به نزاع و مشاجره برنخیزید فَتَفْشَلوا که پشت سرش فَشَل یعنی سستی پیدا میکنید، مثل یک بدن که وقتی تعادلش بهم میخورد و بیماری پیدا میکند و گلبولهای سفید خون با میکروبها میجنگند، میبینید سستی پیدا میکند و قوّت و نیروی آن میرود. و وقتی سستی پیدا کردید وَ تَذْهَبَ ریحُکمْ.

«ریح» در لغت عرب یعنی باد، ولی این کلمه با کلمه «باد» در فارسی خیلی تفاوت دارد یعنی منشأ خیلی چیزهای دیگر شده است. ما حرکت هوا را باد میگوییم و از این کلمه لفظ دیگری نساختهایم، ولی در زبان عربی از کلمه «ریح» خیلی کلمهها ساختهاند. کلمه «رایحه» که به معنی «بو» است از همین جا آمده چون بو در هوا پخش میشود و به وسیله حرکت هوا به انسان میرسد، کما اینکه روح را هم از همین ماده گرفتهاند. در فارسی کلمه «باد» گاهی به عنوان کنایه به کار میرود مثل اینکه وقتی میخواهیم بگوییم کسی صاحب قدرت و شوکت است و کارها در اختیار اوست، میگوییم باد به پرچم فلانی میوزد. وقتی هم میخواهیم بگوییم فلانی دیگر قدرتش از بین رفت، میگوییم بادش خالی شد. در اینجا کلمه «ریح» که به معنی «باد» است ممکن است کنایه از همان شوکت و قدرت باشد، یعنی [اگر با یکدیگر اختلاف و نزاع کنید] شوکت و قدرت شما از میان میرود. و ممکن است از همان رایحه باشد: بوی شما از میان میرود. نتیجه هر دو یکی است. پس این دستور هم این است که با یکدیگر منازعه و مشاجره نکنید که پشت سرش سستی وضعف پیدا میشود و پشت سر ضعف، آن شوکت و عظمت و قدرت شما از میان میرود.

بیجهت نیست که امثال ویل دورانت میگویند: هیچ دینی مثل اسلام پیروان خودش را به قدرت دعوت نکرده است. در ادیان دیگر این مسائل مطرح نیست، عظمت و شوکت مطرح نیست، قدرت و قوّت مطرح نیست. ولی اسلام که دینی است که علاوه بر جنبههای معنوی، جنبه اجتماعی هم دارد، قهراً به «قدرت» که یکی از اصول و نوامیس اجتماع است اهمیت میدهد.

وَ اصْبِروا انَّ اللَّهَ مَعَ الصّابِرینَ دستور دیگرش مسئله صبر است. صبر یعنی جزع و فزع نکردن در مقابل مصائبی که پیش میآید؛ ثبات. در مقابل قدرت دشمن پابرجا باشید یعنی ترس و جُبن به خود راه ندهید. در مقابل مصائبی که خواه ناخواه برایتان رخ میدهد صابر باشید.

مخصوصاً مقداری از حرفهای جلسه پیش را تکرار کردم برای اینکه آیهای را که امشب خواندم درست برایتان توضیح بدهم.

در عین حال که به مجاهدین و سربازان دستور ثبات قدم و اتحاد و انضباط و