یکی در زمان کمتر طی می‌کند و دیگری در زمان بیشتر[١] . در اینجا آن کسی که یک مسافت معین را در زمان کمتر طی می‌کند شدت و سرعت حرکتش بیشتر است، پس قوه او هم بیشتر است. پس ما شدت یک قوه را با مقیاس سرعت حرکت می‌سنجیم.

پس معلوم شد که قوای جسمانی اگرچه از آن جهت که جوهر است متصف به زیاده و نقصان و تناهی و لاتناهی نمی‌شود ، ولی از جنبه اثرش متصف به زیاده و نقصان و تناهی و لاتناهی می‌شود. «از نظر اثر» ]یعنی :[ از نظر عدد یا از نظر امتداد زمان یا از نظر سرعت و کمی زمان، که هر یک از اینها مقیاسی است برای زیاد و کم بودن حرکت.

آیا قوه جسمانی غیرمتناهی در عالم وجود دارد؟

بعد باید ببینیم آیا قوه جسمانی غیرمتناهی در عالم وجود دارد یا نه[٢] ؟ آیا قوه جسمانی‌ای که عددا غیرمتناهی باشد (یعنی یک کار را نه یک بار و نه ده بار بلکه غیرمتناهی بار[٣] انجام دهد)، می‌تواند در عالم وجود داشته باشد؟ آیا قوه جسمانی می‌تواند از نظر اثر، غیرمتناهی باشد و قهرا خودش هم غیرمتناهی باشد؟ این را در آینده بحث خواهیم کرد. آیا یک قوه جسمانی می‌تواند از نظر مدت غیرمتناهی باشد؟ (یعنی یک جسم با یک قوه جسمانی حرکت غیرمتناهی ]از نظر زمان[ داشته باشد.) این بحث هم در فصل آینده خواهد آمد. آیا یک قوه جسمانی می‌تواند از نظر سرعت غیرمتناهی باشد؟ (یعنی از نظر قلّت زمان، غیرمتناهی باشد.) این بحث همان است که در اینجا محل کلام ماست، که گفتیم: چنین چیزی محال است.

پس اجمالا تا اینجا دانستیم که قوای جسمانی به اعتبار آثارشان متصف به زیاده و نقصان و تناهی و لاتناهی می‌شوند. حال این که آیا غیرمتناهی در هر یک از اینها وجود دارد یا وجود ندارد، قسمتی از آن در این فصل گفته خواهد شد و قسمت دیگر در فصل بعد، و همه این مسائل هم مسائل مفیدی است.

[١] . مثل مسابقه‌های دو يا اسب‌دوانی.

[٢] . اين بحث در فصل آينده مطرح می‌شود و آنچه در اينجا ذكر می‌شود مقدمه‌ای است برای آنجا.

[٣] . «بار» كه می‌گوييم، يعنی بين اينها سكون متخلل می‌شود.