درسهای اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٢ - فی أنّ کل حرکة مستقیمة فهی منتهیة إلی السکون
آیا ضرورت دارد بین دو حرکت مختلف که دارای موضوع واحد و در یک نوع از مقولهاند[١] سکون متخلل شود؟ یا ممکن است این دو حرکت به یکدیگر متصل باشند و بین آنها هیچ گونه سکونی متخلل نشود؟
مثال
روشنترین مثالهای این مبحث در باره دو حرکت متضاد است، ولی موردش اختصاص به متضادها ندارد. اگر فرض کنیم جسمی رو به بالا حرکت کند و بعد روی همان خطی که به بالا رفته است، به پایین برگردد آیا این حرکتِ رو به بالا و حرکتِ رو به پایین، به یکدیگر متصلند؟ یعنی آیا این شیء دائما در حال حرکت است و هیچ وقفه و وقوفی در کار نیست و صعود و هبوط به یکدیگر متصلند؟ یا اینکه حتما وقفهای ولو وقفهای که هرگز به چشم دیده نشود و یا حتی انسان نتواند آن را حساب کند در کار است؟
پس اینکه میگوییم «آیا بین دو حرکت مختلف، سکون متخلل میشود یا نه؟» یک مثالش همین است که مثلا سنگی که به طرف بالا میاندازیم و رو به بالا میرود و بعد به طرف پایین برمیگردد، گرچه چشم ما نمیبیند که این سنگ لحظهای ولو لحظه کمی در آن بالا توقف کند و بعد برگردد، ولی آیا طبق قواعد عقلی و ضوابط فلسفی لازمه حرکت و رابطه آن با علل خودش این است که این سنگ لحظهای در آن بالا توقف کند و بعد برگردد؟ یا نه، اصلا این دو حرکت، در واقع یک حرکت است که نیمی از آن با نیم دیگرش متضاد است و بین آنها سکون متخلل نشده است؟
البته همان طور که عرض کردم مثال اختصاص به دو حرکت در جهت علو و سفل ندارد، بلکه دو حرکت افقی[٢] نیز میتواند به عنوان مثال ذکر شود[٣] . و حتی این مبحث اختصاص به حرکتهای مکانی ندارد، بلکه در حرکتهای غیرمکانی هم مطرح است؛ البته
[١] . يعنی دو حركت از يك جنس و بلكه از يك نوع. قبلا گفتهايم كه حركات متحدالنوع يعنـی حركاتیكه مقولههايـی كه ايـن حركات در آنها واقع میشوند از نوع واحد باشند؛ يعنی به اصطلاح مسافت هم(از نظر نوع) واحد است ولی زمان دوتاست و قهرا مسافت نيز از نظر شخصی و فردی دوتاست.
[٢] . به اين صورت كه شيئی از اين طرف به آن طرف برود و بعد روی همان خط و يا روی خط ديگری بازوايه برگردد.
[٣] . البته حركات مستدير مثال برای اين مبحث نيست، چون در حركت مستدير سكون متخلل نمیشود.