می‌برند. این منطق همان منطق غلط و جاهلانه بنی‌اسرائیل است که قرآن کریم به شدت انتقاد کرده. آنها به موسی می‌گفتند: اِذْهَبْ أنْتَ وَ رَبُّک فَقاتِلا اِنّا ههُنا قاعِدونَ[١] یعنی ای موسی! تو و پروردگارت بروید و بجنگید، ما همین جا نشسته‌ایم و تکان نمی‌خوریم. کفار عصر جاهلیت روی همین منطق غلط و جاهلانه بود که می‌خواستند از زیر بار کمک و دستگیری ضعفا شانه خالی کنند: وَ اِذا قیلَ لَهُمْ أنْفِقوا مِمّا رَزَقَکمُ اللهُ قالَ الَّذینَ کفَروا لِلَّذینَ امَنوا أنُطْعِمُ مَنْ لَوْ یشاءُ اللهُ أطْعَمَهُ[٢] یعنی هر وقت به آنها گفته می‌شود که از آنچه که خداوند به شما روزی کرده انفاق کنید، آنها خطاب به مؤمنین می‌گویند: آیا ما اشخاصی را سیر کنیم که خدا اگر می‌خواست و اراده می‌کرد خودش آنها را سیر می‌کرد؟ محتاج به توضیح نیست که این فکر غلط تا چه اندازه به سعادت فرد و اجتماع لطمه می‌زند. این یک بیان مختصر و کوتاهی بود که به عنوان نمونه از انحرافهای فکری که در مسائل دینی می‌شود، به عرض رسید و نظیر این انحرافها که همه ناشی از جهالت و نادانی عمومی است زیاد است و یگانه راه علاج همه آنها بسط تعلیم و توسعه افکار است.

وَ السَّلامُ عَلی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدی

[١] . مائده / ٢٤.

[٢] . يس / ٤٧.