توحید ـ مطابق آن چیزی که براهین دقیق عقلی و علمی، ما را رهبری می‌کند و قرآن کریم نیز برای ما شرح داده ـ یعنی اعتقاد و ایمان به یک مبدأ ثابت ازلی دائم علیم حکیم عادل که همه موجودات فیض او ]هستند[ و از او پدید آمده‌اند و به او برمی‌گردند، به همه چیز آگاه و بر همه امور شاهد و گواه است، احاطه ذاتی و علمی دارد بر همه موجودات و حوادث لایتناهی این عالم و هیچ چیزی از علم شامل ]او[ پنهان نیست: یعْلَمُ ما یلِجُ فِی الاَْرْضِ وَ ما یخْرُجُ مِنْها وَ ما ینْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَ ما یعْرُجُ فیها[١] یعنی خدا آنچه را که بر زمین فرو می‌رود و آنچه را که از زمین بیرون می‌آید و آنچه را که از آسمان فرود می‌آید و آنچه را که به آسمان بالا می‌رود، همه را می‌داند. وَ ما یعْزُبُ عَنْ رَبِّک مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِی الاْرْضِ وَ لا فِی السَّماءِ وَ لا أصْغَرَ مِنْ ذلِک وَ لا أکبَرَ اِلّا فی کتابٍ مُبینٍ[٢] یعنی پنهان نمی‌شود از پروردگار تو به اندازه یک ذره در زمین و نه در آسمان و نیست چیزی از ذره کوچکتر و نه بزرگتر مگر آنکه در یک کتاب روشن ثبت است. یعْلَمُ خائِنَةَ الاْعْینِ وَ ما تُخْفِی الصُّدورُ[٣] . خدا حکیم و عادل است؛ یعنی تمام جهان را از روی عدالت بر پا کرده، هیچ عملی (نه نیک و نه بد) در پیشگاه ذات اقدس او گم نمی‌شود: فَمَنْ یعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیراً یرَهُ. وَ مَنْ یعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً یرَهُ[٤] . عمل نیکوکاران را ضایع نمی‌کند، نیکی و بدی در نظر او یکسان نیست، به نیکان پاداش و به گنهکاران کیفر می‌دهد: أمْ نَجْعَلُ الَّذینَ امَنوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ کالْـمُفْسِدینَ فِی الاْرْضِ أمْ نَجْعَلُ الْـمُتَّقینَ کالْفُجّارِ[٥] آیا ما هرگز اشخاصی را که ایمان آورده‌اند و اعمال نیک و

[١] . سبأ / ٢.

[٢] . يونس / ٦١.

[٣] . غافر / ١٩.

[٤] . زلزال / ٧ و ٨.

[٥] . ص / ٢٨.