می‌افکنیم (از علوم و فنون، آداب و عادات، صنایع، و قوانین و نظامات) آنگاه بین آنها مقایسه می‌کنیم، دچار بهت و حیرت می‌شویم زیرا که تفاوت به قدری زیاد است که هیچ شباهتی به یکدیگر ندارند.

مثلا یک روز انسان در برابر مظاهر طبیعت (آب و آتش و نور و درخت و سنگ) زانو به زمین می‌زد، کوهها و دریاها و ستاره‌ها و ماه و خورشید و اشخاصی مانند خودش از افراد انسان را به عنوان عبادت ستایش می‌کرد و با منتهای خضوع و خشوع و تسلیم یک سلسله اعمالی را به منظور جلب رضایت آنها انجام می‌داد و دائما از بیم قهر و غضب آنها بر خود می‌لرزید.

امروز جرئت و جسارت و قدرت فکری بشر به جایی رسیده که همان معبودها و مسجودهای دیروز را مسخّر و خادم خویش و مورد آزمایشهای علمی و استفاده‌های فنی خود قرار داده. مؤثرترین عاملی که با آن گونه افکار و عقاید مبارزه کرد و آن بیمها و ترسهای بی‌مورد را زایل ساخت، دعوتها و تعلیمات انبیا بود. در تعلیمات انبیا دو چیز بیش از همه چیز مورد توجه بوده: یکی خداشناسی و دیگری خودشناسی.

مردان پاک الهی بودند که به بشر فهماندند همه چیز غیر از خدا از تو پایین‌تر است و تو از همه آنها برتر و بالاتری، تو منبع قدرتها و نیروهای بی‌حدی هستی. قرآن کریم می‌فرماید: هُوَ الَّذی خَلَقَ لَکمْ ما فِی الاْرْضِ جَمیعآ[١] یعنی خدا آنچه در زمین است برای استفاده شما و محض خاطر شما آفرید. و باز در سوره بنی‌اسرائیل می‌فرماید: وَ لَقَدْ کرَّمْنا بَنی ادَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِی الْبَرِّ وَ

[١] . بقره / ٢٩.