در نهاد بشر غریزه دانش‌خواهی و حقیقت‌جویی قرار داده است. اگر کسی زورمندی را به خاطر زورش و یا ثروتمندی را به خاطر ثروتش احترام کند، در نظرها پست و شایسته ملامت شمرده می‌شود، ولی اگر دانشمندی را به خاطر دانشش و یا پاکدامنی را به خاطر امانت و درستی و پاکدامنی‌اش احترام کند در نظرها کار پسندیده‌ای انجام داده است؛ زیرا احترام زورمند به خاطر زور نشانه جبن و ترس و یا تملّق و چاپلوسی است و احترام ثروتمند به خاطر ثروتش نشانه طمع و آزمندی است، اما احترام دانشمند به خاطر دانش نشانه دانش‌خواهی و حقیقت‌جویی است و احترام پاکدامن و پارسا به خاطر پاکدامنی و پارسایی نشانه علاقه به تقوا و پارسایی است.

دیگر این که علم بهترین وسیله زندگی است، قدرت و توانایی است؛ سلاحی است که خداوند به بشر داده تا در نبرد زندگی، خود را حفظ کند. اگر به شیر دندانها و چنگالهای نیرومند و به آهو پای دونده و به پرندگان پر و بال داده شده، به بشر عقل و علم داده شده است. به وسیله علم است که می‌توان با بیماریها و میکروبهای کشنده و با فقر و تنگدستی و با ظلم و ستمکاری مبارزه کرد. رسول اکرم فرمود :

همانا به وسیله علم است که خداوند اقوامی را بلند می‌کند و پیشوای دیگران قرار می‌دهد. دیگران آثار آنها را اقتباس می‌کنند و به عمل آنها هدایت می‌یابند و از فکر آنها استفاده می‌برند. علم، حیات دلها و نور چشمها و نیروی بدنهاست. علم آدمی را به جایگاه نیکان و درجات عالی دنیا و آخرت می‌رساند[١] .

[١] . بحارالانوار، ج ١ / ص ١٧١.