ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٢٣ - لغات آيات

دليل قرائت:

ضرّا- أبو على گويد (ضرّ) خلاف نفع است، و در قرآن آمده است: (ما لا يَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَ لا نَفْعاً) كه ضرّ و نفع در مقابل هم آمده است، و ضربه ضمّ ضاد به معنى بدى حال آمده است همانگونه كه در اين آيه مى‌بينيد: (فَكَشَفْنا ما بِهِ مِنْ ضُرٍّ) به نظر من اين بيان بهترى است در مورد اين لغت، و نيز جايز است كه ضر به فتح و ضر به ضم دو لغت باشد در يك معنى مانند فقر به فتح فاء و فقر به صم و ضعف به فتح ضاد و ضعف به ضم ضاد. كلام اللَّه- هر كس كلام اللَّه با الف خوانده است دليلش آن است كه به متخلّفين گفته شده است (شماها با من به طرف غنائم خيبر بيرون نخواهيد آمد) و اين جملات مفيد و كامل بوده و به آن كلام گفته شده و با لفظ كلام اللَّه آمده است و هر كس كلم اللَّه خوانده است مى‌گويد: گاهى كلم بر جملاتى كه كلام به آن گفته مى‌شود اطلاق شده است، و بر غير آن هم اطلاق شده است، گر چه در اين مورد كلام مناسب‌تر است، همانگونه كه مى‌بينيد در آيه (وَ تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنى‌ عَلى‌ بَنِي إِسْرائِيلَ‌) كه خدا بهتر مى‌داند ولى ظاهرا منظور از كلمه در اين آيه (نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ‌) و دنباله آن باشد كه خداوند به بنى اسرائيل وعده پيروزى داده است.

لغات آيات:

مخلّفون- مخلف به كسى گويند كه پشت سر كسانى كه از شهر بيرون مى‌روند، در شهر بجاى مى‌مانند، و از خلف اشتقاق يافته است، و ضدّ آن مقدم است.

اعراب- اعراب به گروهى از عربهاى صحرا نشين گويند، و به عربهايى كه شهر نشين هستند اعراب گفته نمى‌شود تا فرق بين اين دو دسته باشد گر چه هر دو