را دنبال فتح آورده، سپس سيد مرتضى اضافه مى‌كند: اگر خداوند اراده فرموده بود از اين مغفرت آمرزش گناهانش گفتار خداوند بدين طريق (إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ‌) معنى نداشت، زيرا آمرزش گناهان ربطى به فتح ندارد، و نمى‌تواند پشت‌سر آيه فتح باشد.

و امّا (ما تقدم و ما تأخر) بنا بر اين تأويل اشكالى ندارد كه مراد از آن جناياتى باشد كه كفّار قريش در گذشته نسبت به تو و قومت انجام داده‌اند[١].

[١]- قول سوّمى نيز اماميّه در تأويل اين آيه دارد كه مستفاد است از بعضى روايات از جمله روايت ذيل:

- نور الثّقلين ج ٥ ص ٥٦ ح ١٨ از عيون أخبار الرّضا( ع) نقل مى‌كند كه علىّ بن محمّد بن جهم مى‌گويد:( در مجلس مأمون حاضر شدم، در حالتى كه حضرت رضا( ع) هم آنجا بود، مأمون گفت: يا بن رسول اللَّه مگر شما نمى‌گوئيد پيامبران معصوم هستند؟ حضرت فرمود: بله، مأمون گفت: پس قول خداوند بزرگ كه مى‌فرمايد:(( لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ)) چيست؟ حضرت فرمودند: هيچكس از نظر مشركين مكه از پيامبر خدا٦ گناهكارتر نبود زيرا آنان سيصد و شصت بت را مى‌پرستيدند پس از آنكه پيامبر خدا٦ آنان را به يكتاپرستى دعوت كرد بر آنان سخت بود( و گفتند آيا خدايان را به يك خدا تبديل مى‌كند، اين چيزى است شگفت‌آور؟!) آنان رفتند و گفتند برويد و بر خدايان خود صبر نمائيد اين خواسته محمّد چيزى است كه ما در ملّت اخير نشنيده‌ايم و اين جز يك چيز خود ساخته نيست) پس از آنكه خداوند مكه را براى پيامبرش فتح كرد به او فرمود اى محمّد( ما براى تو مكه را آشكارا فتح نموديم تا خداوند برايت گناهان گذشته و متأخّرت را ببخشد) يعنى: گناهان تو در نظر مشركين أهل مكه، چون در گذشته و اخيرا تو آنان را به يكتاپرستى دعوت-(- مى‌كردى، زيرا مشركين مكه بعضى اسلام آوردند و بعضى از مكه گريختند و آنها كه ماندند قدرت بر انكار يكتاپرستى را نداشتند زيرا مردم گرايش به يكتا- پرستى يافتند، و لذا گناه پيامبر در اين مورد از نظر آنان چون بر آنان پيروز شده بود بخشوده شده بود، مأمون گفت: احسن اى ابو الحسن).

و در روايت ابن طاووس آمده است كه:

( منظور از بخشيدن گناه گذشته و متأخّر از نظر اهل مكه و قريش است، يعنى گناهان تو از نظر آنان قبل از هجرت و بعد از هجرت، زيرا هنگامى كه تو مكه را فتح كردى بى‌آنكه كسى از آنان را بكشى و يا آنان را اسير سازى و يا در مورد گذشته آنان را مؤاخذه كنى آنان هم آنچه را كه در گذشته و اخيرا از تو گناه مى‌پنداشتند بخشيدند ...)