ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢١١ - شأن نزول آيات

عرب ميگويد: (نبزته، انبزه)[١].

لا يغتب- غيبت آنست كه انسان پشت سر افراد از آنان عيبهايى را كه دارند بازگو كند، اما اگر پشت سر او چيزى را بگويى كه در او نيست بهتان و تهمت است.

شعوبا و قبائل- شعوب بكسانى گويند كه عرب را كوچك دانسته براى آنان هيچ نوع برترى نسبت به ديگر ملتها قائل نيستند[٢] و علت اينكه بدين نام شناخته شده‌اند آنست كه آيه (وَ جَعَلْناكُمْ شُعُوباً) را عجم معنى كرده‌اند همان گونه كه قبائل را از عرب دانسته‌اند.

ابو عبيده گويد: شعوب عبارتست از عجم و اصل آن از تشعب است، و اين بعلت تفرقه آنان است در نسب، و گفته ميشود (شعبته) كه بمعنى (جمعته) است و چون شعب از لغات اضداد است بمعنى (فرقته) نيز آمده است.

شأن نزول آيات:

(لا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ‌)- بنا بقول ابن عباس اين آيه در باره (ثابت بن قيس بن شماس) نازل شده است‌[٣] كه در گوش خود پنبه ميگذاشت، و هنگامى كه وارد مسجد ميشد به او جا ميدادند تا در كنار پيامبر ٦ بنشيند و بسخنان حضرت گوش فرا دهد، روزى كه مردم نماز را تمام كرده بودند و هر كس در جاى خود نشسته بود وارد مسجد شد، از ميان مردم عبور ميكرد و ميگفت:

[١]- يعنى: با يادآورى لقب زشتى او را سرزنش كردم، و يا با يادآورى، لقب زشتى ملامتش خواهم كرد.

[٢]- المنجد- شعب ٢.

[٣]- تفسير ابن عباس صفحه ٣٢٣.