ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٣٨٧ - معناى آيات

(وَ لكِنْ لِيَطْمَئِنَّ- قَلْبِي‌) با اينكه قبلا به حشر و نشر علم داشته است.

و از ابن مسعود و عايشه و قتاده نقل شده است كه: آنچه را پيامبر خدا ٦ ديده است جبرئيل بوده است او را بصورتى كه آفريده شده ديده است.

از حسن نقل شده است آنچه را كه پيامبر خدا ٦ ديده است ملكوت الهى و انواع مختلف قدرتهاى او بوده است، و نيز گفته است كه روح پيامبر از زمين بآسمان برده شده است و جسد آن حضرت در زمين مانده است.

اما اكثر مفسرين و ظاهر مذهب علماى شيعه و مشهور در اخبارى كه نقل مى‌كنند اينست كه خداوند پيامبر اسلام ٦ را با جسمش سالم و زنده بمعراج برده است و با چشم سر در حالت بيدارى آنچه را كه از ملكوت گفته شده است مشاهده نموده، و ما اين مطلب را در سوره بنى اسرائيل آورده‌ايم.

و فرق است بين ديدن در بيدارى و ديدن در خواب، ديدن چيزى در بيدارى عبارت است از درك آن چيز با چشم سر، اما ديدن در خواب عبارتست از تصور چيزى در قلب بنا بر خيال ديدن آن با حس بصر، بدون آنكه واقعا با حس بصر ديده شده باشد.

از ابى العاليه روايت شده از رسول خدا ٦ پرسيدند: آيا در شب معراج پروردگارت را ديدى؟ حضرت فرمودند: شب معراج نهر آبى را ديدم كه پشت آن پرده نورى را ميديدم و به جز اين چيز ديگرى را نديدم.

از ابى ذر و ابى سعيد خدرى روايت شده كه از پيامبر خدا ٦ پرسيده شد در باره (ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى‌)؟ فرمودند: من نورى را ديدم، و همين معنى از مجاهد و عكرمه نيز روايت شده است.

شعبى از عبد اللَّه بن الحارث از ابن عباس نقل كرده است كه: حضرت محمد ٦ خداى خود را ديده است، و نيز شعبى گويد: مسروق بمن خبر داده گفت:

از عايشه در باره ديد خداوند پرسيدم، عايشه گفت: تو چيزى را مى‌گويى كه از