ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٦٢ - اعراب آيات
١- اينكه عرب به مفرد و جمع مانند تثنيه امر مىكند، و به يك مرد مىگويد: قوما و اخرجا، و از حجاج نقل شده است كه مىگفته است: (يا حرّسى اضربا عنقه) كه منظور اضرب است[١].
فراء گويد: از يك عرب شنيدم كه مىگفت: (ويلك ارحلاها).
و بعضى از اعراب براى من شعرى بدين گونه انشاء كرد:
|
(فقلت لصاحبى لا تحبسانا |
بنزع اصوله و اجتز شيحا) |
|
و ابو ثروان براى من انشاد كرد:
|
(فان تزجرانى يا ابن عفان انزجر |
و ان تدعانى احم عرضا ممنعا) |
|
فراء گويد: بنظر من علت آوردن تثنيه براى مفرد و جمع آن است كه كمترين ياران انسان دو چيز است كه شتر و گوسفند باشد، و همين طور همراهان حد اقل سه نفر مىباشند، و لذا كلام فرد طبق دو ياورش جارى شده است، همانگونه كه مىبينيم شعرا بيشتر سخن از دوست و معشوق به صورت تثنيه مىآورند امرؤ القيس شاعر عرب گفته است:
|
(خليلىّ مرّا بى على أم جندب |
لنقضى حاجات الفؤاد المعذّب |
|
|
فانّكما ان تنظرانى ليلة |
من الدّهر تنقضى لدى أم جندب) |
|
سپس مىگويد:
[١]- شايد منظور اضربوا به صيغه جمع باشد چون( حرّس) جمع است، و شاهد بر سر اين است كه( اضربا) به صيغه تثنيه براى حرس كه جمع است آمده است.