فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٤ - بررسىهاى فقهى قابل طرح در تجارت الكترونيك حسين حلبيان
طرفين كتبى يا شفاهى، لفظى يا عملى اعلام شود، ممكن است به طريق الكترونيك نيز باشد؛ مثلاً ايجاب و قبول از راه رايانه و به نشانى «پست الكترونيك» طرف مقابل، ارسال گردد. (٢٢)
ايجاب شكل ويژهاى ندارد؛ ممكن است حضورى، يا از طريق فاكس پست، تلفن، شبكه جهانى، و يا پست الكترونيكى بيان شود. در باره امكان ارائه الكترونيكى ايجاب، در برخى قوانين تبادلات الكترونيكى، تصريح شده است؛ مثلاً بند ١ ماده ٨ «آنسيترال» ٢٠٠٣، مقرر مىدارد كه ايجاب و قبول مىتواند توسط داده پيام باشد. (٢٣)
در شريعت نيز در «ايجاب لفظى»، لفظ خاصى منصوص و معتبر نيست. (٢٤)
تمييز ايجاب
آنچه در زمينه ايجاب مشكلآفرين است، تمييز ايجاب ـ يعنى پيشنهادى كه با قبول آن مجال انصراف براى گوينده باقى نمىماند ـ از ديگر امورى است كه شبيه ايجاب هستند، اما عرف حقوقى از آنها ايجاب و پايبندى را استنباط نمىكند. اين موضوع در قراردادهاى الكترونيكى اهميت اساسى دارد؛ به ويژه كه بررسى اوضاع و احوال در اين سنخ قراردادها كمتر از قراردادهاى سنتى، راهگشاست. به طور خاص اين مسئله مطرح مىشود كه آيا اعلامهاى يك سايت كه كالا يا خدمات
(٢٢) صادقى نشاط، امير، حقوق تجارت الكترونيك.
(٢٣) آهنى ، بتول، انعقاد قراردادهاى الكترونيكى، ص ٧.
(٢٤) شيخ انصارى(ره) مىفرمايد: «والذى يظهر من النصوص المتفرقة فى ابواب العقود اللازمة و الفتاوى المتعرضة لصيغتها فى البيع بقولٍ مطلق، و في بعض انواعه، و فى غير البيع من العقود اللازمة: هو الاكتفاء بكلّ لفظٍ له ظهورٌ عرفىّ معتدٌبه في المعنى المقصود، فلا فرق بين قوله: بعتُ و ملّكتُ، و بين قوله: نقلتُ الى ملِكك، او جعلته ملكاًَ لك بكذا». (المكاسب، كتاب البيع، ج٢، ص١٢٠).