فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٥

قصد قربت و براى خدا انجام شوند، عبادت محسوب مى‌شوند.

مفهوم جامع معاملات انشاء مى‌باشد و بر دو قسم است :

اگر قائم به دو طرف باشد از عقود و اگر قائم به يك طرف باشد، ايقاع است. عقود نيز بر دو قسم است :

١. عقود اذنى مجانى مانند وكالت، عاريه، وديعه، هبه و مانند آن.

٢. عقود تعهدى التزامى‌كه دو دسته است:

الف) عقود تعهدى تقديرى، يعنى عقدهايى كه اثر آنها در فرض خاصى است؛ مانند مزارعه، مساقاة، مضاربه، سبق و رمايه و جعاله عقدى كه اگر چه منشأ در همه آنها منجز است اما به هر حال در صورت حصول سود در مضاربه و محصول در مزارعه و هكذا محقق مى‌باشد .

ب) عقود تعهدى تحقيقى كه در آنها منشأ كاملاً منجز و فعلى است؛ مانند بيع و اجاره و ... . (١٢)

٢. عده‌اى از فقها در بحث بسيار مهم «لاضرر»، قائل به حرمت ضرر رساندن به ديگران و عده‌اى ديگر قائل به نفى حكم ضررى هستند اما ايشان معتقدند: «لاضرر علاوه بر دلالت كردن بر حرمت ضرر رساندن به ديگران، نفى حكم ضررى در شريعت را هم مى‌رساند». (١٣)

٣. در مورد معناى ضمان در قاعده «الخراج بالضمان» پس از نقل تحقيقى از برخى از متأخرين مى‌فرمايند:

ممكن است مقصود از روايت اين باشد كه خراج عين به سبب ضمان آن است؛ يعنى هر كسى كه تلف شدن عين از مال اوست، خراج و منافع آن عين هم براى او خواهد بود. بنابراين حاصل معناى روايت اين است كه