فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣١ - ولى امر و مالكيت اموال عمومى (٣) آيت الله محمد مؤمن قمى
هر چيزى كه قيمت آن به يك دينار بالغ شود، خمس به آن تعلق مىگيرد كه براى خداوند و رسول او و ذى القربى و يتيمان و مساكين و ابن سبيل است. اما آنچه براى خداست، براى رسول اوست و آنچه براى رسول است نيز براى خود اوست. ذوى القربى كه خمس به آنها تعلق مىگيرد، نزديكان رسول خدايند و يتيمان نيز يتيمان اهل بيت رسولند و مساكين و ابن سبيل نيز اينگونهاند. امر تقسيم خمس به دست امام است و آن گونه كه مىخواهد در بين ايشان قسمت مىكند، چه همگى ايشان حاضر باشند و چه بعض ايشان. (٢)
به نظر وى سهم خداوند و رسول براى رسول(ص) است و ذوى القربى، نزديكان رسول خدا مىباشند و به اين نكته اشاره نكرده است كه آنچه براى رسول خداست، به امام تعلق مىگيرد، تنها در آخر مطلب اشاره كرده است كه امر تقسيم خمس در بين گروههاى سه گانه به دست امام است. مفاد عبارت مذكور از هر جهت غير واضح است و آنچه گفته شده است كه ذوى القربى در مسئله خمس همه نزديكان رسول خدا(ص) هستند خلاف فتواى مشهور است كه بر آن ادعاى اجماع شده است.
٣. سيد مرتضى در انتصار ـ بعد از ذكر اين نكته كه وجوب خمس در موارد خاص، از آراء اختصاصى اماميه است ـ گفته است: خمس شش قسمت مىشود، سه قسم آن براى امام است كه قائم مقام رسول خدا(ص) است و شامل سهم خداوند و سهم رسول خدا(ص) و سهم ذوى القربى مىشود. البته برخى از فقها سهم ذوى القربى را مختص به امام نمىدانند و آن را به همه نزديكان رسول خدا از
(٢) الجوامع الفقهيه، ص٥٤، در نسخه مقنع و هداية كه به صورت مستقل چاپ شده آمده است: «و آنچه براى رسول خداست پس براى ذوى القربى است كه نزديكان رسول نيز از ايشان است و يتيمان...» هداية: ص١٧٧ و مفاد همانگونه كه ديده مىشود مختلف است.