از اين روايت استظهار مى‌شود كه مرد ايجاب را انشاء كرده و زن قبول كرده است؛ حال آنكه مطابق رساله‌هاى عمليه فقها (حفظهم الله)، چه در نكاح دائم و چه در نكاح موقت، اين زن است كه ايجاب را مى‌خواند و مرد است كه قبول مى‌كند. همين موضوع، ما را تشويق مى‌كند كه در بحث تشكيل قرارداد و ايجاب و قبول و شخص ايجاد كننده هر كدام، تحقيق عميق‌ترى كنيم.

«وقتى آگهى پايگاه كاملاً معيّن و مشخص باشد، از نظر اكثر نظام‌هاى حقوقى، ايجاب معتبر است؛ مثلاً صفحه‌اى كه پيام زير را ارائه مى‌كند: «سه عدد كالاى مدل ١٢٣ به آقاى زيد به قيمت سه يورو فروخته مى‌شود» تمكين زيد نسبت به اين ايجاب، قبول محسوب است. در ضمن، تأييد پست الكترونيكى يا تأييد صفحه، صرفاً دليل مضاعفى است بر اينكه قرارداد با توجه به قبول، پيشتر واقع شده است». (٣٠)

باز اين پرسش‌هاى فقهى مطرح است كه قبول آيا بايد ابراز شود يا خير؟ و آيا بايد به اطلاع طرف مقابل برسد يا نه؟ ابراز در محيط كامپيوترى چگونه اتفاق مى‌اُفتد؟

معاطات الكترونيكى

شيخ انصارى (رحمة‌اللّه‌ عليه) مى‌فرمايد: «اعلم اَنَّ المعاطاة ـ على ما فسّره جماعة ـ : أن يعطي كلٌّ من اثنين عوضاً عمّا يأخذه من الآخر». (٣١)

معاطات بنا بر تفسير جماعتى، اين است كه هر كدام از دو شخص، عوضى در مقابل آنچه از ديگرى مى‌گيرد عطا كند.

سپس مى‌فرمايد:

(٣٠) نورى، محمد على، نخجوانى، رضا، حقوق تجارت الكترونيكى، ص ١٣٩.
(٣١) المكاسب، كتاب البيع، ج٣، ص٢٣.