انواع جزا
به اعتبار نوع مخالفت قاعده حقوقى، مىتوان جزا را به چهار نوع اساسى زير تقسيم كرد:
اوّل: جزاى جنايى: يعنى اثرى كه بر مخالفت قانون جنايى بار مىشود و در انواع مختلف كيفر نمود مىيابد. گاه اين كيفر، بر جسم وارد مىشود؛ مانند كيفر قتل يا بريدن يكى از اعضاى بدن، و گاه آزادى فرد را محدود مىكند؛ مانند زندان، و گاه بر مال او وارد مىشود؛ مانند مصادره و دريافت غرامت.
دوم: جزاى مدنى: يعنى اثرى كه بر مخالفت قواعد قراردادهاى مدنى يا تعدى به حق كسى و يا انكار حق ديگرى بار مىشود و به سه صورت: مستقيم، غير مستقيم و بطلان، نمود دارد:
الف) كيفر مستقيم يا واگذار كردن عين مال: يعنى لغو همه آثار مخالفت؛ مانند اجبار مستأجر بر واگذار كردن عين مورد اجاره، پس از پايان مدت اجاره يا مانند حكم به تسليم طفل به كسى كه شرعاً حق حضانت و نگهدارى او را دارد و يا اجبار فروشنده بر تسليم كالاى فروخته شده، در صورتى كه قيمت آن را دريافت كرده باشد.
ب) كيفر غير مستقيم يا پرداخت غرامت: اصل بر اين است كه جزا بايد مستقيم باشد؛ يعنى با وادار كردن فرد بر اجراى آنچه به آن ملتزم شده است، اما جزاى مدنى، گاه به صورت تعويض و پرداخت غرامت توسط شخصى است كه مرتكب خلاف قانون شده است؛ مانند كسى كه با كار خلاف قانون خود، به ديگرى ضرر مىرساند؛ مثلاً كسى كه اتومبيل شخص ديگرى را غصب كند و در دست او تلف شود، بايد به جاى عين مال، قيمت يا مثل آن را پرداخت كند.
ج) بطلان: يعنى كيفر خاصى كه بر تصرفات قانونىِ فاقد يكى از شرايط جواز تصرف بار مىشود؛ مانند اينكه تصرّف قانونى فرد، موجب به هم زدن نظم عمومى گردد يا غير مشروع باشد يا از سرِ اكراه و بدون رضايت واقع شود.
سوم: جزاى ادارى: يعنى اثرى كه بر مخالفت يكى از قواعد حقوق ادارى بار مىشود،
|
