حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٩ - حدیث مرجع (دغدغههای حدیثی آیتاللهالعظمی شبیری زنجانیحفظهالله)

کتاب‌های کهن، كلمه «المسلمه» وجود ندارد. اين روايت به طريقي ديگر در مجمع‌البيان از امام رضا ٧ با واژه «المسلمه» نقل شده است. اين نکته را به آقاي بهشتي گفتم. ایشان نسخه قدیمی كتاب مجمع‌البيان را آوردند و واژه «المسلمه» را نداشت. معلوم شد بعضي از آقايان اِعمال سليقه كرده و كلمه «المسلمه» را اضافه كردند. اين روايت در مقدمه معالم با واژه «المسلمه» آمده است. اخیراً آقاي دكتر مهدي محقق، کتاب معالم را از روی نسخه‌ای معتبر و قديمي چاپ كرده است كه در آن نسخه نیز کلمه «المسلمه» دیده نمی‌شود.

سزاوار بیان است، این حدیث در كتاب‌های قديمي مانند: كافي، محاسن برقي و بصائر‌الدرجات نیز بدون واژه «المسلمه» روایت شده است.[٢]

شهيد مطهري می‌خواستند با مبناي ديگري آن را درست كنند كه گفتيم اطلاقات، آن را شامل مي‌شود و نيازي به افزودن كلمه «المسلمه» نيست.

حُسن قضيه اين بود كه در سندش اين طور آمده است: «ما رواه عن الثقات مرفوعاً عن الامام...». در اين‌جا «مرفوعِ» اصطلاحي مراد نیست، بلکه سند متصل است، وگرنه بعد از امام چطور «مرفوعاً»؟ شبيه آنچه در مجالس شيخ آمده است. بنابراين، روايت امام رضا٧ به صورت متصل نقل شده است. در امالي شيخ نیز اين روايت آمده و كلمه «المسلمه» را ندارد. اگر نسخه‌های امالی پیدا شود، برای تحقیق درباره این امور، بسیار خوب و مفید است.

ب) تاریخ وفات علامه مجلسی(ره)

در سال وفات علامه مجلسي -رضوان الله تعالي علیه- اختلاف شده است؛ بعضي وفات ايشان را در سال ١١١١ و بعضي نیز در سال١١١٠ هجری قمری مي‌دانند.

به نظر می‌رسد، سال وفات علامه همان سال ١١١٠ بوده و این نظر صحيح‌تر است. شواهدي هم وجود دارد. یکی از این شواهد، تاریخ قرائتی است که به دست ما رسیده است. نوه علامه مجلسي، سيد‌محمدحسين خاتون‌آبادي ـ جدّ امام‌ جمعه‌هاي تهران و اصفهان ـ، نزد علامه مجلسي چند سال تهذيب خوانده و علامه هم امضا كرده است.


[٢]. نک: کافی، ج ١، ص ٣٠، ح ١، و ص٣١ ح ٥؛ المحاسن، ج١، ص ٢٢٥، ح ١٤٦؛ بصائر‌الدرجات، ج ١، ص ٢، ح ١؛ دعائم الاسلام، ج١، ص ٨٣؛ امالی (طوسی)، ص ٤٤٨، ح ٣٨ و ص٥٢١، ح٥٥.