حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٢٧ - بهرههای یادکرد آثار در تألیفات شیخ صدوق(ره)

مقدمه

ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی (م.٣٨١ه.ق) یکی از دانشمندان بزرگ شیعی و نویسندگان پرکار در حوزه‌های مختلف علوم دینی بوده است. آثار وی را تا سیصد اثر برشمرده‌اند[٢٧] که برخی از آن‌ها خود شامل چند جزء و مجلد بوده است. فهرست‌نویسان و رجالیان، نام بیش از دویست عنوان از کتاب‌ها و رساله‌های او را در لیست آثار او آورده‌اند.[٢٨] در برخی پژوهش‌های جدید این تعداد را به بیش از ٢٣٠ اثر رسانده‌اند.[٢٩] کتاب‌های صدوق در رشته و موضوع خاصی مانند «فقه» خلاصه نمی‌شود، بلکه وی دانشمندی ذی‌فنون و نویسنده‌ای پرکار در رشته‌های گوناگون علمی و معارف اسلامی بوده است. او در رشته‌های مختلفی چون: فقه، حدیث، تاریخ، کلام، تفسیر قرآن، رجال، غریب‌الحدیث و... قلم زده است.

شیخ صدوق مانند هر نویسندة دیگری دارای سبک نگارشی خاص در آثار خود است. وی ابتکارات جالب و ویژگی‌های کم‌نظیری در نگارش‌های خود دارد. برای مثال، او به قالب‌های نو و جذاب در ارائه حدیث توجه داشته و حدیث را در قالب‌های گوناگون به مخاطبان خود عرضه داشته است. شیخ صدوق سبك‌های نگارشی متداولی چون: غیبت‌نگاری مسائل‌نویسی، نوادر‌نویسی، علل‌نگاری، فضایل‌نگاری، امالی‌نویسی و.... و نیز سبك‌های غیرمتداولی مانند: مجموعة المصابیح و الزهد و حجج‌نگاری و جامع‌نگاری را در كارنامة خود دارد.

یکی دیگر از ویژگی‌های نگارشی شیخ صدوق این است که گاه به مناسبتی ویژه، از آثار و تألیفات گذشته و آینده خود یاد کرده و نام نوشته‌های خود را همراه با اطلاعاتی دیگر در لابه‌لای متن کتاب‌ها می‌آورده. این ویژگی، بهره‌های بسیاری را برای خوانندگان و پژوهش‌گران آثار شیخ صدوق فراهم کرده ا‌ست. صدوق در ابتدای برخی از احادیث و در سند آن، اطلاعات بسیار مفیدی را ارائه می‌دهد. تاریخ استماع حدیث، مكان تشكیل مجلس علمی، برخی مشخصات استاد و شیخ حدیث، نحوة دریافت حدیث مانند: اجازه، سماع، كتابت و... از اطلاعات جزئی‌ای است كه شیخ به