حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٧٩ - پیشینه درایه در شیعه با بررسی کاربرد مصطلحات حدیثی در کتب اربعه

أَبِي‌الْحَسَنِ٧ وَ لَمْ‌يَرْوِهِ غَيْرُهُ وَ قَدِ اجْتَمَعَتِ الْعِصَابَةُ عَلَى تَرْكِ الْعَمَلِ بِظَاهِرِهِ وَ مَا يَكُونُ هَذَا حُكْمَهُ لَا يُعْمَلُ بِهِ».[٢٥٨]

§   «فَلَا يُنَافِي مَا قَدَّمْنَاهُ لِأَنَّ هَذَا الْخَبَرَ شَاذٌّ وَ مَا قَدَّمْنَاهُ مُطَابِقٌ لِلْأَخْبَارِ کُلِّهَا».[٢٥٩]

§   «فَهَذَا خَبَرٌ شَاذٌّ مُخَالِفٌ لِفُتْيَا أَصْحَابِنَا».[٢٦٠]

نادر

§   «فَهَذَا الْخَبَرُ شَاذٌّ نَادِرٌ».[٢٦١]

«شاذ» حدیثی است که راوی ثقه‌ای، آن را مخالف روایت جماعتی نقل کرده است؛ بنابراین، به اعتبار تعارض با حدیث مشهور، شاذ نامیده شده است.[٢٦٢] و نیز بیشتر علمای شیعه، حدیث شاذ را مخالف مشهور، و مترادف با «نادر» گرفته‌اند؛ [٢٦٣] و «حدیث مشهور»، حدیثی است که به سبب نقل آن از طریق راویان بسیار، نزد محدثان شایع باشد.[٢٦٤]

با دقت در نمونه‌های مذکور و نیز سایر موارد موجود در تهذیبین می‌توان دریافت، از نظر شیخ طوسی حدیث شاذ و نادر حدیثی است که یک راوی، آن را مخالف روایت تعداد کثیری از راویان نقل کند، و یا حدیثی است که مخالف فتوا و اجماع مشهور علما باشد، که این دیدگاه بسیار به حدیث شاذ و نادر مصطلح در درایه نزدیک است.

موقوف

§   «...أَنَّ الْخَبَرَ الْأَخِيرَ مَوْقُوفٌ‌ غَيْرُمُسْنَدٍ وَ لَايُعْتَرَضُ بِمِثْلِهِ عَلَى الْأَخْبَارِ الْمُسْنَدَةِ».[٢٦٥]

با توجه به این که این حدیث از معصوم روایت شده است، می‌توان دریافت که منظور شیخ از کلمة «موقوف» آن اصطلاح مرسوم در درایه نیست، بلکه همان گونه که از قرائن کلام ایشان نیز مشخص می‌شود مقصود، حدیث غیرمسند که در سند آن وقفه