علم «درایة‌الحدیث» از دیرباز توجه دانشیان حدیث شیعه و سنی را به خود جلب کرده، به طوری که بررسی تاریخ این علم، حاکی از وجود تألیفات گوناگون در این زمینه است. گرچه برخی، اهل سنت را در تولید این علم و پرداختن به آن پیش‌قدم دانسته و علت تأخیر در پدیدآیی آن در شیعه را برخورداری شیعه از حضور معصومان: و یا وجود کتب اربعة حدیثی و به تبع آن، عدم نیاز به این علم با وجود این دو مهم، تلقی کرده‌اند؛[١٢٦] اما پژوهش حاضر در صدد است نشان دهد، مباحث درایه‌ای برخلاف گفته‌های پیشین، از همان زمان اهل‌بیت: بااهمیت بوده و توصیه‌هایی نیز در این زمینه از معصومان: صادر شده است و در حقیقت، خود ایشان توجه به این علم و پایه‌گذاری آن را به پیروانشان گوش‌زد کرده‌اند. البته بیشتر نگاشته‌های صحابه و دانشمندان شیعی در این زمینه از بین رفته است،[١٢٧] و این امر با بررسی مباحث درایه‌ای در سخنان ایشان و نیز مباحث درایه‌ای موجود در کلام مؤلفان کتب حدیثی، به‌ویژه کتب اربعة حدیث شیعه، قابل پی‌گیری است؛ به طوری که می‌توان کتاب استبصار شیخ طوسی را به دلیل کاربرد مصطلحات حدیثی متعدد در آن، نگاشته‌ای کاربردی در درایه دانست.

درایةالحدیث در لغت

بیشترِ لغت‌شناسان «درایه» را به معنای «دانستن» و مترادف با «علم» گرفته‌اند،[١٢٨] اما برخی آن را اخص از علم دانسته و گفته‌اند: معرفتی است که با نوعی تدبیر به دست می‌آید.[١٢٩]درایةالحدیث در کلام معصومان: نیز به همان معنای لغوی به کار