حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٦٧ - پیشینه درایه در شیعه با بررسی کاربرد مصطلحات حدیثی در کتب اربعه
نیز وارد شده است، عبارتنداز: ثقة[١٥٣] و من اصحابنا.[١٥٤]
به عقیدة عدهای از محققان،[١٥٥] بعضی الفاظ نه مدح را میرسانند و نه جرح را، ولی در کتب درایه مورد بررسی قرار گرفته و در کتاب کافی نیز به چشم میخورد، مولی[١٥٦]و غلام[١٥٧] است.
مصطلحات موجود در کتاب «من لایحضره الفقیه»
پس از کلینی، شیخ صدوق(٣٨١ه.ق) که گفته شده چهارصد کتاب در علمالحدیث تألیف کرده است، [١٥٨] در اثر ارزشمند من لا یحضره الفقیه، در مقام نقل یا نقد احادیث از اصطلاحات درایهایِ ذیل بهره جسته است:
- خبر: این اصطلاح حدوداً ١١٥ مرتبه در فقیه به کار رفته است که همان مفهوم کنونی «خبر» در درایه را میرساند؛ برای نمونه، در باب «ارتياد المكان للحدث و السنة في دخوله و الآداب فيه إلى الخروج منه» آورده است: «وَ فِي خَبَرٍ آخَرَ مَنْ سَدَّ طَرِيقاً بَتَرَ اللَّهُ عُمُرَهُ».[١٥٩]
- متفق: شیخ صدوق(ره) در هشت بار از عبارت «هذان الحدیثان متفقان» بهرهمند شده که منظور، همان دو حدیث متفقالمتن هستند هرچند در درایه، وصف متفق برای سند به کار میرود.[١٦٠]
- حدیث: این اصطلاح بارها(حدود ٦٥ بار) در من لایحضره الفقیه به کار رفته است که همان مفهوم مصطلح در درایه را میرساند؛ برای نمونه، در این کتاب آمده: «وَ رُوِيَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ فِيمَنْ بَدَأَ بِغَسْلِ يَسَارِهِ قَبْلَ يَمِينِهِ...».[١٦١]
- منقطع: این اصطلاح پنج بار در فقیه به کار رفته است؛ برای مثال در باب «میراث ذویالأرحام مع الموالی» آمده است: «فَهُوَ حَدِيثٌ مُنْقَطِعٌ...».[١٦٢]