درایه در اصطلاح مشهور اندیشمندان متأخر همچون شهید ثانی(٩٦٥ه.ق) و شیخ بهایی(١٠٣٠ه.ق)، علمی است که از متن حدیث (از حیث اصطلاحات مربوط به آن) و سند حدیث و نیز کیفیت تحمل و آداب نقل آن، بحث می‌کند.[١٣١]

بیشتر علمای حدیث پس از شهید ثانی و شیخ بهایی در تعریف «درایةالحدیث» به تعریف این دو عالم استناد جسته و این دو تعریف را بی کم و کاست پذیرفته و تنها در مقام توضیح و گاهی اشکال بر آن، بر آمده‌اند. البته برخی از معاصران مانند: آقا‌بزرگ تهرانی(١٣٨٩ه.ق) و عبدالهادی فضلی(١٤٣٤ه.ق)، موضوع درایة‌الحدیث را تنها به سند محصور نموده‌اند.[١٣٢]

بررسی مباحث درایه ای موجود در کتب اربعه حدیثی شیعه

بررسی کتاب‌های دانشمندان متقدم شیعی نشان می‌دهد، اندیشمندان برجسته‌ای همچون شیخ کلینی، شیخ صدوق، شیخ طوسی و... با مباحث علم درایه آشنا بوده و بسیاری از اصطلاحات درایه‌ای را در کتاب‌های خویش به کار برده‌اند، که این امر از آگاهی ایشان و نیز علمای معاصرشان از دانش درایه حکایت می‌کند؛ البته احتمالاً درایه را علم مستقلی به حساب نمی‌آورده و فقط بنا به ضرورت در ذیل احادیث، مباحث درایه را مطرح می‌کردند. از طرف دیگر، عالمان سده‌های چهارم و پنجم هجری در کتاب‌های کلامی ملزم بودند که موضع خود را دربارة معیارها و شرایط پذیرش گونه‌های مختلف خبر و روایت تبیین کنند.

بررسی در احادیث

برای ورود به بحث لازم است که به برخی از ریشه‌های مباحث درایه در کلام معصومان: اشاره شود؛ زیرا ایشان بر طبق شواهد موجود، جزء اولین کسانی بودند که در کنار تبلیغ معارف الهی، بر درک و فهم حدیث - نه فقط روایت آن - تأکید کردند؛