حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٢٨ - بهرههای یادکرد آثار در تألیفات شیخ صدوق(ره)
آنها اشاره كرده و اكنون راهگشای بسیاری از پژوهشهاست.
در این نوشتار برآنیم که به دستهای از اطلاعات جزئی ارائهشده در آثار شیخ صدوق توجه کرده و ضمن برشماری جایگاههای ذکر نام تألیفات، به بررسی فواید این کار بپردازیم.
ذکر آثار در آثار دیگر
ذکر نام کتابها
در آثار شیخ صدوق دلایلی دارد، که در ذیل به برخی
از آنها اشاره میشود:
١. تکرار همان حدیث در کتابی دیگر
اگر شیخ صدوق حدیثی را در کتابی بیاورد که همان حدیث را به همان شکل یا با تفاوتی اندک در کتابی دیگر نقل کرده باشد، این نکته را به خواننده متذکر میشود. او در کتاب من لایحضره الفقیه، پس از ذکر حدیثی میفرماید: «و قد أخرجت هذه الحدیث فی کتاب الفوايد.»[٣٠] همچنین اگر مجموعهای از احادیث مناسب با موضوعِ آن حدیث را در کتابی دیگر آورده باشد، آنرا تذکر داده است. برای نمونه، در کتاب عیون أخبار الرضا٧ پس از ایراد روایاتی در باب امامت میگوید:
و قد أخرجت الأخبار التی رویتها فی هذا المعنی فی کتاب کمالالدین و تمام النعمة فی اثبات الغیبة و کشف الحیرة.[٣١]
٢. تذکر به انقطاع سند و مانند آن
یکی از دلایلی که موجب یادکرد صدوق از آثارش دیگرش، اشکالهای سندی است که خود به آن متوجه بوده و خواننده آثارش را به آن آگاه میکند. او برای بهرهبرداری بهتر از کتاب، خواننده را به اسناد بهتر و متصل ارجاع میدهد که در کتابهای دیگرش آمده است. برای نمونه، او در کتاب معانیالأخبار در باب معنای اسمهای انبیا میگوید:
حدثنا مشایخنا - رضی الله عنهم- باسانید مرفوعة متصلة قد ذکرتها کتاب علل