از این‌جاست که صاحبان کتب اربعه، احادیثی را «صحیح» شمرده‌اند که طبقِ ملاک متأخران، از احادیث «ضعیف» به شمار می‌روند، که البته پرداختن به این موضوع مجال دیگری می‌طلبد. حاصل این‌که، امثال شیخ طوسی(ره) از تقسیم حدیث به «ضعیف» و «صحیح» آگاه بوده و طبق معیارهای خویش از این دو اصطلاح در نقد و بررسی احادیث بهره برده است. برای نمونه، شیخ در نقد حدیثی در باب «علامة اول یوم من شهر رمضان» می‌نویسد:

«وَ هَذَا الْخَبَرُ لَا يَصِحُّ الْعَمَلُ بِهِ مِنْ وُجُوهٍ أَحَدُهَا أَنَّ مَتْنَ هَذَا الْخَبَرِ لَا يُوجَدُ فِي شَيْ‌ءٍ مِنَ الْأُصُولِ الْمُصَنَّفَةِ وَ إِنَّمَا هُوَ مَوْجُودٌ فِي الشَّوَاذِّ مِنَ الْأَخْبَارِ وَ مِنْهَا أَنَّ كِتَابَ حُذَيْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ عَرِيَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ وَ هُوَ كِتَابٌ مَعْرُوفٌ مَشْهُورٌ فَلَوْ كَانَ هَذَا الْخَبَرُ صَحِيحاً عَنْهُ لَضَمَّنَهُ كِتَابَهُ وَ مِنْهَا أَنَّ هَذَا الْخَبَرَ مُخْتَلِفُ الْأَلْفَاظِ مُضْطَرِبُ الْمَعَانِي أَ لَا تَرَى أَنَّ حُذَيْفَةَ تَارَةً يَرْوِيهِ عَنْ مُعَاذِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ أَبِي‌عَبْدِاللَّهِ٧ وَ تَارَةً يَرْوِيهِ عَنْ أَبِي‌عَبْدِاللَّهِ٧ بِلَا وَاسِطَةٍ وَ تَارَةً يُفْتِي بِهِ مِنْ قِبَلِ نَفْسِهِ وَ لَا يُسْنِدُهُ إِلَى أَحَدٍ وَ هَذَا الضَّرْبُ مِنَ الِاخْتِلَافِ مِمَّا يُضَعِّفُ الِاعْتِرَاضَ بِهِ وَ التَّعَلُّقَ بِمِثْلِهِ وَ مِنْهَا أَنَّهُ لَوْ سَلِمَ مِنْ جَمِيعِ مَا ذَكَرْنَاهُ لَكَانَ خَبَراً وَاحِداً لَا يُوجِبُ عِلْماً وَ لَا عَمَلًا وَ أَخْبَارُ الْآحَادِ لَا يَجُوزُ الِاعْتِرَاضُ بِهَا عَلَى ظَاهِرِ الْقُرْآنِ وَ الْأَخْبَارِ الْمُتَوَاتِرَةِ الَّتِي ذَكَرْنَاهَا وَ لَوْ سَلِمَ مِنْ ذَلِكَ أَيْضاً كُلِّهِ لَمْ‌يَكُنْ فِي مَضْمُونِهِ مَا يُوجِبُ الْعَمَلَ بِهِ عَلَى الْعَدَدِ دُونَ الْأَهِلَّةِ».‌[٢٥١]

با تأمل در سخن شیخ می‌توان فهمید که از نظر ایشان، برخی از شرایط صحت حدیث عبارتند از:

١. وجود متن حدیث در اصول مصنف زمان ایشان؛

٢. قلمداد نشدن آن حدیث جزء اخبار شاذ؛

٣. وجود آن حدیث در یکی از کتب معروف، مانند کتاب حذیفة بن منصور؛

٤. مختلف الالفاظ و مضطرب المعانی و الإسناد نبودن آن؛

٥. اگر جزء اخبار واحد باشد، نباید با اخبار متواتر یا ظاهر قرآن در تعارض باشد؛

٦. معارض نبودن آن با عقل و حقایق بدیهی.