حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٣٣ - بهرههای یادکرد آثار در تألیفات شیخ صدوق(ره)

دستور کار داشته و فقط به آن فکر کرده و درباره آن بنویسند، شیخ صدوق و بسیاری از نویسندگان اسلامی دوران پیشین، دو یا چند کتاب را در عرض هم می‌نگاشتند؛ بدین صورت که دفتر ویژة هر کتاب باز بوده و روزانه یا هر از گاهی مقداری از آن را نوشته و تکمیل می‌کردند. بنابراین، این‌گونه موارد، نشان‌دهنده هم‌زمانیِ نگارش کتاب‌های نام‌برده است.

دو: نظر دیگر این‌که روش نگارشیِ شیخ صدوق این‌گونه نبوده است که کتابی را نوشته و دفتر نگارش آن را ببندد و آن‌را به کناری گذارد؛ یا این‌که در میان اهل دانش نشر داده و دیگر به ویرایش یا تغییر و تکمیل آن نیندیشد، بلکه در برخی از موضوعات مهم مانند: «غیبت» چند تألیف مستقل داشت و گاه دفتر تألیفات کتابی را تا مدت زمانی طولانی نمی‌بست و همواره در صدد تکمیل و تهذیب آن بود تا نسخه نهایی آن تدوین گردد. برخی گفته‌اند از یاد‌کرد صدوق روشن می‌گردد که: «ان کتبه کانت تخضع الاکمال و التدقیق باستمرار اثناء حیاته».[٤٦]

٥. اگرچه فهرست‌نویسان، گزارش کرده‌اند که تعداد آثار شیخ صدوق به سیصد اثر می‌رسد، مجموع آن‌چه نجاشی، شیخ طوسی و دیگران برشمرده‌اند، از حدود ٢٣٠ اثر تجاوز نمی‌کند؛ بنابراین، علاوه بر این‌که آثاری از صدوق به‌دست ما نرسیده و در گذر ایام، یکی یکی در خاطر زمان در شمار کتاب‌های گم‌شده قرار گرفته است، سوگمندانه حتی نام برخی از آثار شیخ صدوق برای ما گزارش نشده است. شاید بتوان با تحقیقی جامع، نام بعضی از آثار صدوق را پیدا و لیست آثار او را تکمیل کرد.

البته با مراجعه به کتاب‌های موجود شیخ صدوق، نام تعدادی از کتاب‌هایش را به شرح ذیل می‌یابیم که نه در کتاب‌های شرح حال صدوق و نه در گزارش‌های فهرست‌نویسان اثری از آن‌ها نیست. کتاب‌هایی که نام و وصف آن‌ها در پی می‌آید، از این دسته‌اند. برخی از این کتاب‌ها به یقین به نگارش درآمده‌اند، اما بعضی از آن‌ها، کتاب‌هایی هستند که شیخ صدوق وعدة نگارش آن‌ها را به خوانندگانِ آثارش داده است.

کتاب وصف قتال الشراة المارقین

شیخ صدوق در کتاب الخصال، در باب سه‌گانه‌ها، هنگامی که احادیث مربوط