خانواده، منشأ جریان زندگي اجتماعی است، چرا که تولید نسل و پرورش آن به عهدة خانواده است. و بسیار روشن است که پرورش صحيح مي‌تواند جامعه‌اي شاداب، پرتلاش و بالنده ایجاد کند. یکی از زمینه‌های تربیت صحیح، مدارای خانوادگی است که دارای مصادیق: «محبت»، «تغافل» و «گذشت» است كه این خصلت‌ها مي‌توانند زمينه را براي تربيت صحيح ايجاد كنند. در این بخش، ارتباط مدارا با خانواده و اهمیت آن از دیدگاه قرآن و حدیث، بازشناسی می‌شود.

١. نرمش؛ عامل پذیرش و محبوبیت

انسان‌ها، از پذیرش سخن کسی که دوستش دارند، لذت می‌برند، و به همین اندازه، پذیرفتن کلام کسی که محبوبیت ندارد، زجرآور است. نفوذ کلام نیز از نیازمندی‌های زندگی خانوادگی است. اگر سخن اعضای خانواده در هم تأثیرنگذارد، زندگی در کنار یکدیگر لذت‌بخش نیست.

یکی از راه‌های محبوبیت، نرم‌خویی است، زیرا انسان‌ها به طور فطری، نرم‌خویان را دوست دارند. اگر این رفتار نرم، در مواقع حساس و به شکل حساب‌شده بروز کند، جلوة شخصیتی خاصی به فرد اعطا می‌کند و مخاطبان وی ناخودآگاه از او تبعیت کرده و در پذیرش سخنش از یکدیگر سبقت می‌گیرند. اثرپذیری از سخن غیر با نرمش او در برابر خواسته‌های منطقی دیگران، رابطه‌ای دوسویه دارد. این‌جاست که نرمش قبلی، موجب ایجاد تأثیر برای سخن بعدی می‌شود.

در تحمل بدخلقى و نادانىِ اعضای خانواده نیز نرم‌خویی، خود را به خوبی نشان می‌دهد. نرمیِ در رفتار، نیازمند «نرمش قلبی» است. کسی که در دل، دیگران را دوست دارد و برای پیشرفتشان دغدغه‌مند است، می‌تواند رفتار خود را با ایشان نرم کند، چراکه می‌داند این نرمش به نفع آن‌هاست. نرمىِ قلب یکی از آثار رحمت و عطوفت است و اثر آن، نرمىِ در رفتار و گفتار خواهد بود. در حقیقت، مدارا دارای بهره‌ای دوجانبه است؛ از سویی، موجب محبوبیت مدارا‌کننده و پذیرش سخن او می‌شود، و از سویی دیگر،