حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٧٣ - پیشینه درایه در شیعه با بررسی کاربرد مصطلحات حدیثی در کتب اربعه
§ «فَلَا يُنَافِي الْأَخْبَارَ الْأَوَّلَةَ لِأَنَّ هَذَا الْخَبَرَ مُرْسَلٌ مَقْطُوعٌ مَعَ أَنَّهُ خَبَرٌ وَاحِدٌ».[٢٣٣]
حدیثی را «متواتر» گویند که کثرت راویان آن به حدی برسد که هماهنگی و اتفاق آنان بر دروغ محال بوده و این وصف در تمام طبقات استمرار داشته باشد، [٢٣٤] و خبری را «واحد» میگویند که متواتر نباشد خواه یک نفر آن را روایت کرده باشد یا بیشتر.[٢٣٥] شیخ طوسی در مقدمة استبصار مینویسد: اخبار بر دو گونهاند: متواتر و غیرمتواتر. اخبار متواتر یقینآور بوده و عمل به آن ها واجب است، اما اخبار غیرمتواتر خود به دو نوع تقسیم میشوند:
١. خبر محفوف به قرائن صدق، که علمآور بوده و عمل به آن نیز واجب است؛
٢. خبر واحد که نه متواتر بوده و نه محفوف به قرائن است. عمل به آن نوع خبرها دارای شرایطی است؛ از جمله این که معارض با خبر دیگر و یا فتاوای مشهور علما نباشد.[٢٣٦]
لذا هر جا خبر واحدی معارض با خبر متواتر یا خبر صحیح دیگری قرار میگیرد شیخ آن خبر واحد را علمآور ندانسته و معتقد است عمل به آن نیز واجب نیست.[٢٣٧]
اگرچه که تقسیم شیخ از اخبار، اندکی با تقسیم علمای درایةالحدیث متفاوت است، ولی مضمون هر دو یکی است. حاصل این که، شیخ با اصطلاحات «متواتر» و «واحد» آشنا بوده و از این دو اصطلاح، به وفور در نقد و تفسیر احادیث بهره برده است.
- طریق
§ «أَنَّ هَذَا الْخَبَرَ مُرْسَلٌ مُنْقَطِعٌ وَ طَرِيقُهُ مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ يُونُسَ وَ هُوَ ضَعِيفٌ».[٢٣٨]
«طریق» در اصطلاح درایه، مترادف با «سند» به کار میرود.[٢٣٩] همان گونه که ملاحظه میشود، در کلام شیخ نیز به همین معنا به کار رفته است.