الهيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١٥٢ - (٥٤) پديد كردن آنكه چون اين جسمهاى گرد بيش از يكى بوند، بايد كه معشوق هر يكى بخواست چيزى ديگر باشد، و هر چند كه معشوق همه كه مشترك بود، واجب الوجود بود، و سببهاى ايشان بيش از يكى بايند

ديگر بود آمد [١]. يكى از آنچه ما گفتيم كه ايشان را علّتهاى‌ [٢] بسيار بوند و سؤال اندر علّتهاى ايشان همان بود كه اندر ايشان، اگر جسمها بوند [٣] و اگر نه جسمها بوند كه معنى قائم بوند بى‌مادّت‌ [٤]، كه معنيشان‌ [٥] يكى بود [٦]، ذات يكى بود- چنانكه گفته آمد پيشتر- و امّا اگر علّتهاشان يكى بود، يكى از جهت يكى، يكى حكم واجب كند- چنانكه پديد [٧] كرده آمد پيشتر- پس نشايد كه اين جسمها را يكى طبع بود [٨]، با اين همه‌ [٩] بايد كه ايشان قسمت‌پذير بوند و برينش [١] پذير، و جنبش پذيرند بجز گرد بوقت بريده شدن. پس اين جسمها را طبعهاى‌ [١٠] مختلف‌ [١١] بود تا بتوانند بسيار بودن و يكى زير و يكى زبر نبود الّا كه طبع زيرين كه بطبع جداست‌ [١٢] از زبرين‌ [١٣] ديگر طبع است‌ [١٤] يا همان طبع است‌ [١٥]، و آن طبع نشايد كه بعضى از وى زير بود و بعضى زبر از بعضها كه بفعل بعض‌اند. پس شايد كه زيرين زبر بودى. پس شايد كه‌ [١٦] حركت مستقيم پذيرفتى اگر سببى بازدارنده نبودى. و گفته‌ايم‌

[١] رك: ص ١٣ س ١ و ح ١.

دانشنامه علائى. علم برين ١٩.

[١] مك ٢، طم: بود آيد؛ مج، عس: بوده‌اند.

[٢] مك ٢، طم: علتها.

[٣] طم: بودند.

[٤] طم، چخ: ماده.

[٥] مك ٢، عس: معنى ايشان.

[٦] مك ٢: نبود.

[٧] مك ١، مك ٢: بديد.

[٨] مك ١، مك ٢:

+ و.

[٩] س، عس: يا اين همه؛ مك ١: باين همه.

[١٠] مك ٢: طبعها.

[١١] مك ١: مخالف.

[١٢] مك ٢: الا طبعى كه زيرين بطبع جداست. (در حاشيه مانند متن تصحيح شده)؛ عس: الا طبعى كه زبرين بطبع جدا است.

[١٣] مك ١: از زبر زيرين.

[١٤] مك ٢، طم، س، چه: طبيعت.

[١٥] مك ٢، طم: طبيعت.

[١٦] مك ١:- كه.