تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٥٥ - موارد خمس

چون بر پاى داشتن جمعه‌ها و جماعات و برگزارى مراسم حج براى تقويت ارتباط افراد با يكديگر يا انجام امر به معروف و نهى از منكر و دعوت و ارشاد جاهل در برابر تبليغات بيگانگان. همچنين نشر علم و دور داشتن علماى دينى از متابعت قدرتها در امور فرهنگى و اتكاء به خمس و زكات و صدقات براى تقويت بنيه مالى.

با آن كه خمس به امامى كه نايب مناب رسول اللَّه در رهبرى امت است تعلق مى‌گيرد ولى اين به آن معنى نيست كه خمس به دولت پرداخت مى‌شود مگر وقتى كه رئيس دولت خود امام باشد. در اينجا خمس به انگيزه ايمان به او پرداخت مى‌گردد. مثلا در دولت اسلامى ايران كه رهبر آن حضرت امام امت آقاى خمينى طاب ثراه است، اگر حقوق شرعى چون خمس و زكات و صدقات و نذور به ايشان تقديم شود به اعتبار اين كه رئيس دولت است نمى‌باشد، بلكه به اعتبار اين است كه ايشان زعامت دينى دارند و بنا بر اين كسى كه خمس مال خود را تقديم او مى‌كند صرفا به سبب ايمان واقعى اوست به ضرورت و وجوب اداى خمس.

/ ٦١

موارد خمس‌

خمس بر چه چيزهايى تعلق مى‌گيرد؟

از ظاهر آيه بر مى‌آيد كه خمس بر غنايم تعلق مى‌گيرد با آن كه در اين روزگار مراد از غنايم، غنايم دار الحرب است. البته معنى لغوى كلمه غنيمت منحصر به چيزهايى كه جنگجويان در ميدان جنگ حاصل مى‌كنند، نخواهد بود. در عصر نزول قرآن اين كلمه تنها به اين معنى اختصاص نداشته است. راغب مى‌گويد

الغنم (به فتح غين و نون) معروف است. گويد: «و من البقر و الغنم ما حرمنا عليهم شحومها» و الغنم (به ضم غين و سكون نون) ظفر يافتن. سپس در معنى هر چيزى كه از دشمن مغلوب گرفته شود، به كار برده شده است و در كلام اللَّه آمده است‌ وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ و فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلالًا طَيِّباً «المغنم» چيزى است كه به غنيمت به دست آيد و آمده است كه «فعند اللَّه مغانم كثيرة». [٣]