تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٦٥ - شناخت منافقان پس از پيروزى

يعنى مرا مورد آزمايش قرار مده كه آيا جهاد را ترك مى‌كنم يا نه. بلكه پيش از آن كه از من مخالفتى آشكار شود مرا واگذار تا از آمدن به جهاد معاف باشم.

أَلا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا آگاه باش كه اينان خود در فتنه افتاده‌اند.» يعنى در فتنه‌اى بزرگتر از رخصت خواستن براى ترك جهاد.

وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ‌ و جهنم بر كافران احاطه دارد.» همانا اعمال ناپسندشان و صفات نكوهيده‌اى كه در دلهاى آنها جاى گرفته، خود آتش ملتهبى است كه سراپاى وجودشان را در خود مى‌سوزاند يا عقربها و مارهايى است كه آنان را آزار مى‌دهد همانند آنچه در روز بازپسين خواهند ديد.

آنان كه از طريق حق منحرف مى‌شوند در اين دنيا هم به كيفر اعمال خويش گرفتار خواهند شد.

شناخت منافقان پس از پيروزى‌

[٥٠] منافقان به سبب كفرشان و عدم ايمانشان به خدا و نبوت خود را جدا از جامعه دينى احساس مى‌كنند. از اين رو اگر مؤمنان به غنايمى دست يابند محزون مى‌شوند، زيرا در تحصيل آن غنايم همراه آنان نبوده‌اند تا همانند آنان از غنايم بهره‌مند شوند. و اگر مسلمانان جنگ را ببازند و منهزم شوند خوشحال مى‌شوند بدين پندار كه شركت نكردن آنان در جنگ به سبب صحت ارزيابى آنها بوده است و از سلامت عقلشان حكايت مى‌كند. منافقان با اين پندارها هر چه بيشتر از جبهه اسلامى دور مى‌شوند

/ ١٩٣ إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَ إِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنا أَمْرَنا مِنْ قَبْلُ‌ اگر خيرى به تو رسد اندوهگينشان سازد و اگر به تو مصيبتى رسد مى‌گويند: ما چاره كار خويش پيش از اين انديشيده‌ايم.» يعنى ما از عاقبت كار آگاه بوديم و احتياطات لازم را كرده بوديم و شركت نكردن خود را در جهاد بدين گونه توجيه مى‌كنند.