توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٨ - اقسام تجريد در قالب مثال

قوله: اى الّا ان يموت: يعنى كلمه [او] چون به معناى [الّا] است لاجرم فعل مضارع از آن بواسطه [ان‌] مقدّره منصوب ميباشد

قوله: يعنى نفسه: يعنى نفس شاعر.

قوله: فان قيل الخ: حاصل اشكال اينستكه بيت مذكور از باب التفات بوده نه از قبيل تجريد لذا تمسّك بآن در اينجا صحيح نميباشد

قوله: قلنا الخ: حاصل جواب اينستكه التفات با تجريد منافاتى نداشته لذا هيچ اشكالى ندارد كه بيت ياد شده در عين اين‌كه مشتمل بر التفات است در آن صنعت تجريد نيز بكار رفته باشد.

قوله: على ما ذكرنا: يعنى بمقتضاى تعريفى كه براى تجريد نموديم چه آنكه طبق اين تعريف تجريد با التفات قابل جمع مى‌باشد زيرا مراد از [اتّحاد] در باب التفات اتحاد بحسب واقع و نفس الامر بوده و منظور از [تعدّد] در تجريد، تعدد بحسب اعتبار و لحاظ است نه بمناط واقع و نفس الامر تا با التفات منافات داشته باشد و حاصل كلام آنكه:

آنچه در بيت مى‌باشد باعتبار تغاير ادّعائى و اعتبار تجريد بوده و بملاحظه اتحاد واقعى و نفس الامرى التفات مى‌باشد.

قوله: فيكون من قبيل لى من فلان صديق حميم: يعنى بيت مانند مثال مزبور بوده و همانطورى كه در مثال [من‌] جارّه بر سر منتزع منه داخل شده در بيت نيز امر چنين مى‌باشد چه آنكه در بيت لفظ [من‌] مقدّر است و المقدّر كالمذكور.

قوله: و فيه نظر: يعنى و فى تقدير القيل نظر.

قوله: لحصول التجريد الخ: حاصل وجه اشكال اينستكه:

تقديرى را كه قيل بيان نمود امر زائدى است كه به آن نيازى‌