توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩ - صنعت مطابقه(تضاد)

با اينها باشد.

قابل توجّه است جمع بين دو معناى مزبور بانحاء مختلفى صورت مى‌گيرد:

١- آنكه لفظ آندو از يك نوع كلمه بوده و هردو اسم باشند مانند فرموده حقتعالى:

و تحسبهم ايقاظا و هم رقود ( آنها را بيدار پنداشتن درحاليكه خواب مى‌باشند).

شاهد در دو كلمه [ايقاظا] و [رقود] است كه با هم متضاد بوده و هردو اسم هستند.

٢- آنكه هردو فعل باشند مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

يحيى و يميت‌ ( زنده مى‌كند و ميميراند).

٣- آنكه هردو حرف باشند مانند:

لها ما كسبت و عليها ما اكتسبت‌ ( كارهاى نيكى را كه هرنفسى مرتكب ميشود بنفع او و بدى‌هايش بضرر او مى‌باشد).

شاهد در [لها] و [عليها] است كه جمع آندو و در اين آيه از باب صنعت تضاد مى‌باشد زيرا در [لام‌] معناى انتفاع بوده و در [على‌] معناى تضرّر و زيان ميباشد و معناى آيه طبق آن چنين است:

لا ينتفع بطاعتها و لا يتضرّر بمعصيتها غيرها (بواسطه طاعت نفس ديگرى منتفع نشده چنانچه بواسطه معصيتش غير او متضرّر نمى‌گردد).

٤- متضادين از دو نوع كلمه باشند مانند:

او من كان ميتا فاحييناه‌ ( آيا كسيكه مرده پس ما او را زنده نموده‌ايم ...).