توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٦ - صنعت جمع با تفريق و تقسيم

ابدى و هميشگى همانطورى كه باعتبار انتهاء نقض ميشود باينمعنا اگر تا آخر ادامه پيدا نكرد اطلاق ابد بر آن صحيح نيست همچنين بملاحظه اوّل نيز قابل نقض ميباشد يعنى اگر ابتداء واقع نشد بلكه از وسط آغاز گرديد بآن اطلاق ابد غلط و نادرست است.

و بهرصورت شاهد در اينستكه حقتعالى در اين آيه شريفه ابتداء انفس را جمع نموده و فرموده است: لا تكلّم نفس سپس بين آنها تفريق انداخته باين نحو كه برخى را شقى و بعضى را سعيد معرّفى فرموده و پس از آن در مقام تقسيم و تفريق برآمده و به اشقياء عذاب جهنّم و به سعداء نعيم جنّت را نسبت داده و فرموده است:

فامّا الّذين شقوا تا آخر آيه شريفه.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: يوم يأتى لا تكلّم نفس الخ‌ : آيه (١٠٨ و ١٠٧ و ١٠٦ و ١٠٥) از سوره هود.

قوله: اى هو له: يعنى اگرچه ظاهرا ضمير در [ياتى‌] به [يوم‌] ممكنست برگردد ولى مقصود حادثه و واقعه‌اى است كه براى آن يوم ميباشد.

قوله: ردّه بشدّة: ضمير در [ردّه‌] به نفس راجعست.

متن:

و قد يطلق التّقسيم على امرين آخرين:

احدهما: ان تذكر احوال الشئ مضافا الى كلّ ما يليق به كقوله: