توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٥ - صنعت جمع با تفريق و تقسيم

و اين فقره از آيه يعنى [ خالدين فيها ما دامت السّموات و الارض‌ ] كنايه است از تأييد و نفى انقطاع.

و جمله [ الّا ما شاء ربّك‌ ] يعنى الّا وقت مشيّة اللّه تعالى.

و مقصود از [ما يريد] در [ انّ ربّك فعّال لما يريد ] عبارتست از تخليد البعض همچون كفّار و اخراج البعض همچون فسّاق.

و مراد از [غير مجذوذ] غير مقطوع و ممتد الى غير النّهاية ميباشد

و ترجمه آيه شريفه عبارتست از:

در آن روز هيچكس جز بفرمان خدا سخن نگويد پس خلق بر دو فرقه شوند برخى شقى و بعضى اهل سعادت هستند، امّا اهل شقاوت همه را در آتش دوزخ درحاليكه آه و ناله حسرت مى‌كشند درافكنند آنها در آتش دوزخ تا آسمان باقى است مخلّدند مگر آنكه مشيّت خدا بخواهد نجاتشان دهد كه البتّه خدا بقدرت و حكمت خودش هرچه بخواهد مى‌كند امّا اهل سعادت هم تمام در بهشت ابد تا آسمان و زمين باقى است مخلّدند مگر آنچّه مشيّت پروردگار باشد كه اعطايش ابدى و نامقطوع است.

معناى استثناء در اوّل يعنى در جمله [ خالدين فيها ما دامت السّموات و الارض‌ ] اينستكه برخى از اشقياء در آتش مخلّد نمى‌مانند هم چون اهل عصيان و گناه از مؤمنين كه بواسطه عصيان شقى شدند و معناى استثناء در دوّم يعنى در جمله [ امّا الّذين سعدوا ففى الجنّة خالدين فيها ما دامت السّموات و الارض الّا ما شاء ربّك‌ ] آنستكه:

بعضى از سعداء در بهشت جاودان نمى‌مانند بلكه در ابتداء از آن مفارقت مى‌كنند و مقصود ايّام عذاب ايشان است نظير فسّاق از مؤمنين كه بواسطه ايمان سعادت‌مند شدند و بايد توجّه داشت كه اقامه‌