توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٩ - صنعت قلب

شاهد در مصراع دوّم است كه قلب به مصراع اوّل ميباشد يعنى اگر مصراع دوّم را وارونه بخوانيم مصراع اوّل محقّق ميشود پس قلب در مجموع بيت تحقّق يافته و گاهى قلب تنها در يك مصراع صورت گرفته مانند آنچه در قول شاعر آمده:

ارانا الا له هلالا انارا.

در اين مصراع اگر جمله [هلالا انارا] قلب شود جمله [ارانا الاله‌] حاصل ميگردد پس قلب در يك مصراع صورت گرفته.

و در قرآن شريف آمده است:

كلّ فى فلك‌ .

وقتى اين آيه را قلب كنيم بازميشود: كلّ فى فلك.

چنانچه در جاى ديگر آمده است:

و ربّك فكبّر .

وقتى آنرا قلب كنيم بازميشود: ربّك فكبّر.

شارح گويد:

حرف مشدّد در حكم مخفّف است زيرا آنچه اعتبار و لحاظ ميشود حرفى است كه نوشته شده نه آنكه خوانده ميشود.

سپس مى‌گويد:

و گاهى صنعت قلب در يك كلمه مفرد صورت ميگيرد مانند: سلس‌

تنبيه‌

قلب بمعنايى كه در اينجا بيان شد با تجنيس القلب مغاير بوده و تغايرشان بسى واضح و روشن است چه آنكه مقلوب در اينجا قلب‌