توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٤ - تقسيم جناس قلب

مؤخّر واقع شده باشند ايندو لفظ را جناس قلب خوانند مانند:

حسامه فتح لاوليائه، حتف لاعدائه (شمشيرش براى دوستان فتح و نصرت بوده و براى دشمنانش مرگ و هلاكت مى‌باشد).

شاهد در دو كلمه [فتح‌] و [حتف‌] مى‌باشد كه از نظر ترتيب حروف عكس هم بوده از اينرو ذكر آندو در اين عبارت از قبيل جناس قلب مى‌باشد.

تقسيم جناس قلب‌

جناس قلب بر دو قسم است:

الف: قلب كلّ.

ب: قلب بعض.

قلب كلّ آنستكه ترتيب حروف در دو كلمه بطور كلّى عكس هم باشد مانند مثال مذكور چه آنكه كلمه [حتف‌] ابتداء با حاء و سپس با تاء شروع و با فاء ختم ميشود ولى كلمه [فتح‌] دقيقا عكس آنست يعنى با فاء و سپس با تاء شروع شده و با حاء ختم مى‌گردد.

قلب بعض آنستكه انعكاس صرفا بين بعضى از حروف دو كلمه باشد مانند:

اللّهم استر عوراتنا و آمن روعاتنا (بارخدايا بپوشان عيوب ما را و ايمنى بخش بما از وحشت و دهشت).

شاهد در دو كلمه [عوراتنا] و [روعاتنا] است كه تنها در بعضى از حروف عكس هم مى‌باشند.