توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٥ - جناس تام و اقسام آن

جناس مفروق خوانند در وقتى است كه لفظ مركّب از يك كلمه و بعض كلمه تركيب نشده باشد و الّا نامش را جناس مرفوّ مى‌خوانند مانند اينكه بگوئى:

اهذا مصاب ام طعم صاب (آيا اين نى‌شكر بوده يا طعم درخت تلخ را مى‌دهد).

شاهد در لفظ دوّمى است كه مركّب شده از [صاب‌] كه يك كلمه بوده و از [ميم‌] طعم كه بعض كلمه است لذا آوردن آن با مصاب از باب جناس مرفوّ مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: و هو انّه ان كان احد لفظيه: ضمير [هو] به تقسيم آخر راجع بوده و ضمير در [انّه‌] به معناى [شأن‌] ميباشد و ضمير در [لفظيه‌] به جناس برمى‌گردد.

قوله: و حينئذ فان اتفقا: كلمه [حينئذ] يعنى و حين يكون الجناس جناس التركيب.

قوله: و هذا اذ لم يكن الخ: مشاراليه [هذا] كون الجناس، جناس المفروق ميباشد.

قوله: باسم المرفوّ: كلمه [وفى‌] يعنى رفو نمود و پاره‌گى را مرمّت كرد.

متن‌

و ان اختلفا فى هيئات الحروف فقط سمّى محرّفا كقولهم:

جبّة البرد و جنّة البرد.

و نحوه: الجاهل امّا مفرط او مفرّط.