توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٥ - صنعت تأكيد ذم شبيه بمدح

صفت مذمومى را بفرضى كه داخل در صفت ممدوح قرارش دهيم استثناء كنيم چنانچه بگوئى:

فلان لا خير فيه الّا انّه يسئ الى من احسن اليه.

دوّم: آنكه براى شيئى صفت مذمومى را اثبات كرده و به دنبال آن ادات استثنائى را كه پهلوى آن صفت مذمومى ديگر قرار گرفته بياورى چنانچه بگوئى:

فلان فاسق الّا انّه جاهل.

صنعت تأكيد ذم شبيه بمدح‌

شارح گويد:

و از جمله وجوه معنوى صنعت تأكيد ذمّ شبيه بمدح مى‌باشد و آن بر دو قسم مى‌باشد:

اوّل: آنكه از صفت ممدوحى كه از شئ منفى و مسلوب است صفت مذمومى را بفرضى كه داخل در صفت ممدوح قرارش دهيم استثناء كنيم چنانچه بگوئى:

فلان لا خير فيه الّا انّه يسئ الى من احسن اليه (فلانى هيچ خيرى ندارد مگر آنكه بكسيكه بوى احسان مى‌كند بدى مى‌نمايد).

در اينمثال ابتداء صفت خير را كه از صفات ممدوح است از شئ منفى و مسلوب قرار داده‌ايم و پس از آن صفت اسائه و بدى كردن به شخص محسن را از آن استثناء نموده‌ايم منتهى بفرضى كه اين صفت در صفت ممدوح قبلى داخل باشد.

دوّم آنكه براى شئ صفت مذمومى را اثبات كرده و به دنبالش‌