یا اینکه گفته‌اند : " خودتان از خودتان حساب بکشید پیش از آنکه از شما حساب کشیده شود ، خودتان خودتان راوزن کنید و بسنجید و به سود و زیان خود برسید قبل از آنکه شما را وزن کنند و بسنجند " . همه اینها ناظر به یک اصل است و آن اینکه انسان این فرق را با سایر امور تربیت پذیر دارد که مربیان خارجی برای تربیت وی کافی نیستند ، هر کسی باید در خودش حالت " مربی گری " نسبت به خودش پیدا شود ، دو شخصیت پیدا کند : از یک نظر فرمانده باشد و از یک نظر فرمان پذیر ، از یک نظر پند ده باشد و از یک نظر پند پذیر ، از یک نظر ملامت کن باشد و از یک نظر ملامت پذیر ، از یک نظر حساب کش باشد و از نظر دیگر حساب‌ ده . در قرآن کریم از " نفس لوامه " نام برده شده . نفس لوامه یعنی‌ نفس ملامت کن که در مواقعی که از انسان خطایی سر می‌زند آدمی را تحت‌ شکنجه و عذاب و ملامت و سرزنش قرار می‌دهد . هیچ کس نیست که این‌ حقیقت را در خود احساس نکرده باشد ، زیرا هیچ کس نیست که خطایی کوچک‌ یا بزرگ مرتکب نشده باشد و هیچ کس هم نیست که وجودش از این بازپرس‌ الهی خالی باشد . بنابراین برای همه کس اتفاق افتاده که مورد باز خواست‌ و سؤال این محکمه الهی شده و در نتیجه خودش مورد ملامت و سرزنش و مجازات خودش واقع گشته . این از خصوصیات بارز انسان است که در خود یک نوع دوگانگی احساس‌ می‌کند ، اما در واقع دوگانگی نیست ، یعنی چنین نیست که در هر کسی دو روح و دو نفس باشد ، یکی از آنها حاکم و