فتنه زنج و استبداد عبدالملک و حجاج و خاتمه کار امویها ، قسمتهایی راجع‌ به شخص خودش و روش و سیاستی که پیروی می‌کند و مطابق میل مردم آن عصر نبود دارد . اشاره مختصری به تاریخ انبیاء دارد ، حکمت و فلسفه احکام‌ دارد . راجع به نماز و روزه و حج و جهاد و زکات و صله رحم و امر به‌ معروف و نهی از منکر بحث کرده . در اطراف علم و مال و مقایسه بین آنها مطالبی هست . حماسه‌های جنگی بسیار عالی و جاندار دارد . بحثهای عرفانی و ذوقی در اطراف قلب و سیر و سلوک و ذکر خدا و صفا و معنویت و توبه و استغفار و دعا دارد . مجموع موضوعاتی که در این کتاب نفیس هست اگر شمرده شود در حدود صد موضوع است و همه جالب توجه است . بعضی از این موضوعات بیشتر از سایر موضوعات در کلمات امیرالمؤمنین مورد آن بحث واقع شده و امیرالمؤمنین‌ به آنها عنایت مخصوص نشان داده از آن جمله مساله توحید و صفات ربوبی‌ است . در اطراف بساطت و یگانگی و علم و قدرت و عنایت و حکمت خداوند زیاد بحث شده . گاهی یک خطبه مفصل در اطراف همین موضوع است . اینقدر این مباحث ، عالی و حکیمانه است که جز آنکه در پیشگاه شخصیت معنوی‌ امیرالمؤمنین اقرار ( کنیم ) که قلب مبارک او علوم و معارف را از مشکات نبوت گرفته و با عالم معنا اتصال داشته و به قول جبران خلیل‌ جبران : " جاورالروح الکلی و سامرها " چاره‌ای نداریم . از جمله موضوعاتی که زیاد مورد عنایت حضرت است مساله ترک دنیا و زهد و ورع و توجه کلی به آخرت و تذکر موت و مغتنم شمردن ایام عمر است‌ . سخنان حضرت در این زمینه الهام بخش تنزه