حکمتها و اندرزها - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٦

تقسیم کار و وظیفه کرده عملیات اجتماعی حیرت انگیزی انجام می‌دهند و شاید اگر کسی در زندگی پیچیده و وسیع اجتماعی برخی حشرات مطالعه کند گمان کند که آنها به درجاتی در زندگی اجتماعی جلوتر رفته‌اند . اما در عین‌ حال زندگی انسان با زندگی آنها قابل مقایسه نیست ، لااقل از نظر سادگی و پیچیدگی قابل مقایسه نیست ، چرا ؟ برای اینکه آن جاندارها به حکم غریزه‌ فعالیت می‌کنند ، به حکم غریزه کارها را تقسیم کرده‌اند ، به حکم غریزه‌ انضباط و نظم را رعایت می‌کنند ، به حکم غریزه انجام وظیفه می‌کنند ، طرز فعالیتهای غریزی آنها شبیه است به عملیات طبیعی بدن ما نظر حرکات منظم‌ قلب و ریه و گردش خون و غیره ، یعنی یک نوع جبر و ضرورت و عدم امکان‌ تخلفی حکمفرماست ، اما انسان در فعالیتهای خود اینچنین نیست ، مختار و آزاد است ، باید کارها را میان افراد خود تقسیم کند اما با اختیار و تشخیص و انتخاب ، باید نظم و انضباط داشته باشد آن هم با اختیار و انتخاب . فرق بزرگی که انسان با حیوان دارد همین است که همیشه دو راه‌ در جلو خود می‌بیند و همیشه خود را بر سر دوراهی مشاهده می‌کند و باید یکی‌ از ایندو را انتخاب کند ، اما حیوانات اجتماعی از قبیل موریانه و مورچه‌ و زنبور عسل اینطور نیستند ، فقط یک راه در جلو دارند و بس . این است‌ که قرآن کریم یک جا درباره انسان می‌فرماید : " آیا ما برای انسان دو چشم و یک زبان و دو لب قرار ندادیم و او را به دو ارتفاع رهنمایی‌ نکردیم ؟ " [١] . مقصود از " دو ارتفاع " دو راه حق و