می‌کند ، نمی‌تواند به میل خود و اراده خود راه خود را عوض کند و تغییر دهد و تنها انسان است که در هر لحظه‌ای قادر است به سوی هر هدفی که‌ اراده کند حرکت خود را تغییر دهد . انسان بسیاری از کمالات و ترقیات‌ خود را در پرتو تکلیف و قانون و مسؤولیت قانونی طی می‌کند . برای انسان‌ بسی افتخار است که می‌تواند حقی را به عهده بگیرد و وظیفه‌ای را گردن نهد . بسیاری از افراد به نام آزادی می‌خواهند خود را از قید تکالیف و حقوق‌ آزاد سازند ، و البته انسان می‌تواند آزاد زندگی کند و باید هم آزاد زندگی‌ کند ولی به شرط اینکه انسانیت خود را حفظ کند ، یعنی از هر چیزی و هر قیدی می‌توان آزاد بود مگر از قید انسانیت ، آدمی اگر بخواهد از قید تکالیف و حقوق ، خود را آزاد بداند باید قبلا از انسانیت استعفا بدهد و جزو جمادات و یا نباتات و حداقل جزو حیوانات در آید تا بتواند از آنچه‌ لازمه انسانیت و شرط انسانیت است یعنی قبول وظایف و تکالیف و حقوق ، خود را آزاد سازد . ما همان طوری که به موجب انسان بودن خود برای خود حقی قائلیم و معتقدیم چون انسان و کامل تر از سایر انواع آفریده شده‌ایم پس حق داریم‌ انواع استفاده‌ها از معادن و از دریاها و از جنگلها و از گلها و گیاه ها و از حیوانها و از زمینها بنماییم ، عینا به همین دلیل حقوقی از همه این‌ اشیاء بر عهده ما هست که باید از عهده آن حقوق برآییم . امیرالمؤمنین‌ علی علیه السلام در اولین خطابه‌ای که بعد از قبول خلافت ایراد کرد این طور فرمود : " بندگان خدا ، خدا را در نظر بگیرید ، شما نسبت به جماعتها و شهرهای خدا و نسبت به افراد بندگان خدا ، نسبت به همه چیز مسؤولیت‌ دارید ، حتی نسبت به