در عمق ذات این موجودات از همان قدم اول یک نیروی مرموزی که نمی‌شود آن‌ را تعریف کرد او را می‌کشاند به سوی همین کمالی که باید داشته باشد ، در هر شرایطی که قرار می‌گرفته ، خودش را تطبیق می‌داده به سوی آن کمال ، در هر وضعی که قرار می‌گرفته ، باز آن نیروی درونی او را می‌کشانده به سوی‌ هدف کمالی خودش ، همین اصل " انطباق با محیط " که خود داروین هم آن‌ را قبول کرده است . ما می‌گوییم " انطباق با محیط " ، خیلی حرف خوبی‌ است اما این اصل چگونه است ؟ محیط یک وضع خاصی دارد ، بعد این موجود زنده خودش را با محیط منطبق می‌کند . " منطبق می‌کند " در عین حال‌ حکایت می‌کند از یک نیروی درونی در خود این موجود که در این شرایط هم که‌ قرار می‌گیرد ، باز آن هدف خودش را دنبال می‌کند ، یعنی وضعی برای خودش‌ به وجود می‌آورد که رسیدن به هدف و کمال خودش در این شرایط برایش ممکن‌ است ، درست مثل یک آدم اجتماعی و سیاسی که برای خودش هدفی دارد ولی‌ در هر شرایطی خودش را با محیط منطبق می‌کند . " منطبق می‌کند " نه یعنی‌ صد در صد به رنگ محیط در می‌آید و هر جا که محیط رفت همان جا می‌رود ، [ بلکه یعنی ] برای رسیدن به هدف خودش از شرایط موجود استفاده می‌کند ، تا هر حدی که ممکن است از خود به محیط می‌دهد و از محیط می‌گیرد ، همه تلاشش‌ این است که چگونه به سوی هدف خودش برود . در همان وقت به خود داروین‌ هم گفتند تو از اصل " انطباق با محیط " مانند یک اصل ماوراء الطبیعی‌ سخن می‌گویی ، یعنی او آنچنان برای این نیروی درونی حیاتی و این نیروی‌ هدفدار در موجودات اصالت قائل شد که گفتند تو از این اصل مانند یک اصل‌ ماوراء الطبیعی سخن می‌گویی . حالا اینکه قرآن اینهمه اصرار دارد که بگوید در خلقت هیچ چیزی عبث ، باطل ، لعب و بیهوده نیست به دلیل این که بازگشت اشیاء به سوی خداست‌ و اگر معادی نباشد و بازگشت اشیاء به سوی خدا نباشد همه چیز هیچ و پوچ‌ است و هیچ هدفی نیست ، عمده این است که ما تقریرش را چگونه بگوییم . آنچه به نظر ما رسیده است حالا به طور صد در صد و به صورت جزم هم عرض‌ نمی‌کنم که مطلب همین طور باشد این است : قرآن ، هم نسبت به تمام خلقت‌ می‌گوید [ که باطل و عبث نیست ] ، هم نسبت به انسان و هم از زبان‌ مؤمنین : " « ان فی خلق السموات و الارض و اختلاف اللیل و النهار لایات‌ لاولی الالباب ٠ الذین یذکرون الله قیاما و »