هستم و بچه‌ام هم هست ، من یک شخص و یک شخصیت و یک فردم و یک‌ مسؤولیت دارم و بچه من شخص دیگر و فرد دیگر است و مسؤولیت دیگر دارد و اگر پاداش عمل من را به بچه من بدهند ، این برخلاف اصول عدل به یک‌ اعتبار یا بگوییم [ بر خلاف ] فضل خواهد بود و مخصوصا اگر بخواهند کیفر عمل من را به او بدهند ، باز من را کیفر نکرده‌اند و بسا هست که نسبت به‌ او هم ظلم تلقی شود . به هر حال ، قطع نظر از اینکه مسأله از نظر عدل و ظلم چه شکلی پیدا می‌کند ، چون بحث ما روی تعلیمات ادیان است ، آنچه که‌ در ادیان و بالاخص در قرآن آمده است بدون شک و شبهه این است که عین‌ همین شخص در قیامت محفوظ است و همین شخص محشور می‌شود . حال می‌خواهیم‌ ببینیم چگونه می‌توانیم تصویری از قیامت داشته باشیم که شخص محشور عینا همان شخص باشد ؟

فرق شخص و شخصیت

این مطلب را مقدمتا عرض کنم : فرق است میان شخص و شخصیت ، یا شخصیت به اصطلاح فلسفی و شخصیت به اصطلاح روانشناسی . یک وقت می‌گوییم‌ شخص یا شخصیت و مقصودمان هویت فردی است ، یعنی یک شخصی که الان وجود دارد یک " من " الان وجود دارد ، یک واقعیت الان وجود دارد که این‌ خودش یک فرد بالخصوص است ، یک فرد است که اگر ما فرد دیگری را ولو صد در صد مشابه این فرض کنیم که تمام خصوصیات جسمی و روحی او صد در صد مشابه این باشد و اگر میلیاردها خصوصیت در این هست ، شبیه آن هم در او باشد ، آنوقت می‌توانیم بگوییم که ایندو از نظر شخصیت یکی هستند ، یعنی‌ از نظر ظاهر جسم هر چه که این دارد آن دارد و هر چه که آن دارد این دارد ، یک ذره تفاوت نیست و از نظر خصوصیات روحی هم هر چه که این دارد آن‌ دارد و هر چه که آن دارد این دارد ، ایندو از نظر شخصیت یکی هستند ، یعنی شخصیت این با شخصیت آن یک سر سوزن تفاوت ندارد ولی در عین حال‌ دو شخص هستند ، دو فردیت هستند ، دو هویت هستند ، دو " من " هستند ، این یک " من " است و آن " من " دیگری است . آنچه در مسأله قیامت مطرح است وحدت شخص است نه وحدت شخصیت ، یعنی شخص همان شخص باشد ، نه شخصیت همان شخصیت باشد ولی شخص‌