می‌شوند ، سلول خونی چیز دیگری است ، با اینکه به حسب ظاهر تنوع پیدا می‌کند و اعضایش مرتب زیاد می‌شود و بعد هم به صورت یک بچه به وجود می‌آید ، بچه هم مرتب رشد می‌کند ، بزرگ می‌شود ، جوان و برومند می‌شود ، ولی در واقع دارد از همان روز اول از او کاسته می‌شود . ما فکر می‌کنیم که‌ از سی سالگی به بعد ، انسان کاسته می‌شود و حال آنکه از همان لحظه اولی که‌ سلول به وجود آمده رو به کاستی می‌رفته است . البته شاید از نظر حساب‌ انرژی مطلب از همین قرار باشد ولی در مجموع این موجود ، در همان چیزی که‌ شما آن را عنصر سوم می‌نامید مطلب این طور نیست .

تکامل تدریجی حیات

عرض من این بود که حیات ( یعنی همان عنصر سوم ) تدریجا رو به تکامل‌ می‌رود . من بر آن مبنا اساسا فکری نکرده بودم و حرفی نداشتم عرض کنم . من عرض کردم که این موجود زنده دو رشد می‌کند : یک رشد ظاهری و حجمی که‌ حجم موجود بزرگ می‌شود و بعد هم تقسیمات و تشکیلاتی در آن صورت می‌گیرد ، و یک رشد جوهری به اصطلاح ما که مقصودم رشد حیاتی است ، نفس حیات ( همان عنصر سوم ) تدریجا رو به شدت و رو به کمال می‌رود . از نظر طرز تفکر ما که شما آن را طرز تفکر قدمایی تلقی می‌کنید یک انسان پیر جسمش فرسوده‌ شده ، ماده و انرژی در او کاهش پیدا کرده اما آنچه که آن را روح و حیات‌ می‌نامند و شما عنصر سوم می‌نامید ، در او تکامل پیدا کرده است . یک آقای‌ مهندس بازرگان تحصیل کرده کامل شده‌ای که یک سلسله ملکات علمی و یک‌ سلسله ملکات اخلاقی پیدا کرده‌اند ، حیات ایشان در این سنین شصت و چهار سالگی با حیات آن سلول که در شصت و چهار سال و نه ماه پیش برای اولین‌ بار تکون پیدا کرد ، یک درجه از حیات نیست . امر الهی در وجود ایشان‌ الان کاملتر و قویتر و نیرومندتر است . فرد در آن عنصر سوم دائما رو به‌ کمال می‌رود . همان طور که عرض کردم تکامل نوعی یک امر انتزاعی است . گاهی در فرد یک تغییرات ناگهانی پیدا می‌شود که همان تغییرات ناگهانی‌ در نسلهای بعد پیدا می‌شود . آیا به نظر شما آن تغییرات ناگهانی به این‌ شکل است که یک انرژی جدید به وجود می‌آید ؟ اگر واقعا این طور است ، در تکامل نوع حساب جداگانه‌ای وجود دارد ، ولی اگر چنین چیزی نیست ، حساب‌ جداگانه‌ای نیست . به هر حال نظر ما به آن