معاد
 
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص

معاد - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٤

دو چیز که با این بحث ما مربوط است استدلال کرده‌اند ، یکی مسأله ظرفیت‌ علمی انسان است . گفته‌اند که ظرفیت علمی انسان بی‌نهایت است . ما قدر مسلم یک ظرفیت علمی داریم ، یعنی ما ظرفیت داریم که مسائلی را بدانیم‌ ، باز ظرفیت داریم که مسائل دیگری را هم بدانیم و . . . این مسأله مطرح‌ است که آیا این ظرفیت محدود است یا نامحدود ؟ اگر ما جایگاه علم را همین جسم خودمان مثلا سلولهای مغز بدانیم ، بالاخره باید قائل به محدودیت‌ بشویم ، نمی‌تواند نامحدود باشد ، چون هر یک جمله‌ای که ما یاد می‌گیریم یا هر تصویری که از دنیای بیرون در ذهن ما پیدا می‌شود ، در واقع معنایش این‌ است که این در یک نقطه معین از نقاط مغز ما ( در یک سلولی یا در گوشه‌ یک سلولی ) ثبت و ضبط می‌شود . آنوقت یک صورت دیگر که پشت سر آن‌ می‌آید ، لابد در جای دیگر می‌آید ، یعنی دیگر روی آن عکسبرداری نمی‌شود ، چون اگر روی آن بیاید یک ظرفیت مادی دو مظروف را در آن واحد در خودش‌ جا نمی‌دهد . لابد آن در سلول دیگری یا در جای دیگری می‌آید . باز یک صورت‌ دیگری ، یک معنی دیگری ، یک شعر دیگری ، یک مطلب دیگری ، یک قانون‌ علمی دیگری حفظ می‌کنیم . باید بگوییم هر کدام از اینها یک جای معینی در مغز ما دارد و بالاخره مغز ما محدود است . اگر بگوییم صدها میلیون مراکز مغزی هم داریم ، بالاخره محدود است ، یعنی اگر انسان عمرش وفا کند و تمام ظرفیت خودش را به فعلیت برساند یک روزی می‌رسد که اصلا استعداد یادگیری در او هیچ باقی نیست ، دیگر جای خالی ندارد ، درست مثل صفحه‌ کاغذی است که هر نقطه‌اش که می‌شده روی آن بنویسند نوشته‌اند ، دیگر جای‌ خالی برای آن باقی نمانده و نخواهد ماند . یک فرضیه دیگر این است که رابطه مغز با معلومات رابطه ظرف و مظروف‌ نیست ، بلکه به اصطلاح مغز و مخ فقط یک آلت ارتباط با ظرفیت واقعی‌ است ، و ظرفیت واقعی معلومات و اندیشه‌ها ( یعنی آن حالتی که ما حضورا احساس می‌کنیم ) در خود ماست و خود ما غیر از مغز هستیم . ضرورتی ندارد هر چیزی که ما یاد می‌گیریم یک جایی از مغز را پر کرده باشد و پرونده‌اش‌ فقط در همان جا ثبت و ضبط شده باشد . آنوقت چون روح انسان را محدود نمی‌دانند ، به این معنا که آن را دارای ابعاد معینی نمی‌دانند که پر بشود ، می‌گویند آن یک موجود قابل رشد است و رشدش هم حد معین ندارد . این‌ است که می‌گویند پر شدن ، دیگر در آن معنی ندارد ، بلکه در عین اینکه مغز انسان خسته می‌شود و انسان که پیر می‌شود قدرت یادگیری‌اش کم می‌شود ولی به‌