معاد - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٤
دو چیز که با این بحث ما مربوط است استدلال کردهاند ، یکی مسأله ظرفیت علمی انسان است . گفتهاند که ظرفیت علمی انسان بینهایت است . ما قدر مسلم یک ظرفیت علمی داریم ، یعنی ما ظرفیت داریم که مسائلی را بدانیم ، باز ظرفیت داریم که مسائل دیگری را هم بدانیم و . . . این مسأله مطرح است که آیا این ظرفیت محدود است یا نامحدود ؟ اگر ما جایگاه علم را همین جسم خودمان مثلا سلولهای مغز بدانیم ، بالاخره باید قائل به محدودیت بشویم ، نمیتواند نامحدود باشد ، چون هر یک جملهای که ما یاد میگیریم یا هر تصویری که از دنیای بیرون در ذهن ما پیدا میشود ، در واقع معنایش این است که این در یک نقطه معین از نقاط مغز ما ( در یک سلولی یا در گوشه یک سلولی ) ثبت و ضبط میشود . آنوقت یک صورت دیگر که پشت سر آن میآید ، لابد در جای دیگر میآید ، یعنی دیگر روی آن عکسبرداری نمیشود ، چون اگر روی آن بیاید یک ظرفیت مادی دو مظروف را در آن واحد در خودش جا نمیدهد . لابد آن در سلول دیگری یا در جای دیگری میآید . باز یک صورت دیگری ، یک معنی دیگری ، یک شعر دیگری ، یک مطلب دیگری ، یک قانون علمی دیگری حفظ میکنیم . باید بگوییم هر کدام از اینها یک جای معینی در مغز ما دارد و بالاخره مغز ما محدود است . اگر بگوییم صدها میلیون مراکز مغزی هم داریم ، بالاخره محدود است ، یعنی اگر انسان عمرش وفا کند و تمام ظرفیت خودش را به فعلیت برساند یک روزی میرسد که اصلا استعداد یادگیری در او هیچ باقی نیست ، دیگر جای خالی ندارد ، درست مثل صفحه کاغذی است که هر نقطهاش که میشده روی آن بنویسند نوشتهاند ، دیگر جای خالی برای آن باقی نمانده و نخواهد ماند . یک فرضیه دیگر این است که رابطه مغز با معلومات رابطه ظرف و مظروف نیست ، بلکه به اصطلاح مغز و مخ فقط یک آلت ارتباط با ظرفیت واقعی است ، و ظرفیت واقعی معلومات و اندیشهها ( یعنی آن حالتی که ما حضورا احساس میکنیم ) در خود ماست و خود ما غیر از مغز هستیم . ضرورتی ندارد هر چیزی که ما یاد میگیریم یک جایی از مغز را پر کرده باشد و پروندهاش فقط در همان جا ثبت و ضبط شده باشد . آنوقت چون روح انسان را محدود نمیدانند ، به این معنا که آن را دارای ابعاد معینی نمیدانند که پر بشود ، میگویند آن یک موجود قابل رشد است و رشدش هم حد معین ندارد . این است که میگویند پر شدن ، دیگر در آن معنی ندارد ، بلکه در عین اینکه مغز انسان خسته میشود و انسان که پیر میشود قدرت یادگیریاش کم میشود ولی به