اعاده معدوم می‌شود یا اعاده معدوم نمی‌شود . ما باید این را بفهمیم که آن‌ حیات جاودانی است ، پایان نمی‌پذیرد ، لزومی ندارد که ما بفهمیم چرا پایان نمی‌پذیرد ، چرا در اینجا مرگ حتمی است ( از ضروریات خلقت است‌ ) و در آنجا نیست ؟ رابطه آنجا با اینجا رابطه مقدمه و نتیجه است ، هر چه در اینجا کشت کنیم ، آنجا بر می‌داریم ، دنیای پاداش و کیفر است .
اما آیا آنجا اعاده معدوم می‌شود یا نه ؟ لزومی ندارد بفهمیم . حتی به‌ عقیده من اینکه عود ارواح به اجساد می‌شود یا نه ؟ لزومی ندارد بفهمیم .
آیا تمام خصوصیاتش با خصوصیات این عالم طبیعت هیچ فرق نمی‌کند ؟ گل ما را از نو می‌آیند می‌سازند ؟ یعنی معاد همانی است که خیام تصور کرده که‌ یک کوزه‌ای را می‌سازند و خراب می‌کنند و دو مرتبه آن را می‌سازند ؟ لزومی‌ ندارد ما این را بفهمیم و روی آن دقت کنیم که آیا به این شکل است یا به‌ شکل دیگری . ولی آن مقدارش برای ما قطعی است . از قرآن هم این خصوصیات‌ معاد خیلی قطعی فهمیده می‌شود ، منتها راجع به کیفیتش ما یک جا می‌بینیم‌ طوری می‌گوید که آدم فکر می‌کند آن دنیا شروع مجددی از همین دنیا و تکرار همین دنیاست ، همین دنیا دو مرتبه تکرار می‌شود اما نه از راه تولد ، بلکه از این راه که ذرات این مواد گوشت و استخوان و غیره را جمع می‌کنند ، دو مرتبه به صورت یک انسان در می‌آورند و بعد روحی در آن دمیده می‌شود . البته " روحی دمیده می‌شود " در قرآن نیست ، به همین شکل خدا [ ذرات‌ پراکنده را ] جمع می‌کند ، می‌شود انسان . . . [١]

[١] [ دنباله مطلب روی نوار ضبط نشده است ] .